Akademik bir çalışmada yararlandığınız her bilginin, görüşün ve verinin kaynağını göstermek, bilimsel yazımın temel kuralıdır. Kaynak gösterme; okuyucunun bilgiyi doğrulamasını sağlar, başkalarının emeğine saygı gösterir ve sizi intihal riskinden korur. Ancak “kaynak gösterme kuralları” denince karşımıza tek bir kural seti değil, APA, MLA, Chicago, ISNAD, IEEE, Vancouver gibi farklı stiller çıkar. Bu rehberde kaynak göstermenin temel mantığını, stiller arasındaki farkları, tezde en sık karşılaşılan kuralları ve her stil için ayrıntılı rehberlerimizi tek sayfada bulacaksınız.
Kaynak Gösterme Nedir ve Neden Önemlidir?
Kaynak gösterme, metinde yararlanılan eserin kime ait olduğunu ve okuyucunun bu esere nasıl ulaşabileceğini belirtmektir. İki parçadan oluşur:
- Metin içi atıf ya da dipnot: Bilginin kullanıldığı yerde kaynağın kısa gösterimi. Örneğin (Yılmaz, 2020, s. 45) ya da sayfa altında bir dipnot.
- Kaynakça (kaynaklar listesi): Çalışmanın sonunda, atıf yapılan tüm eserlerin tam künyesinin yer aldığı liste.
Bu ikisi birbirini tamamlar: metinde atıf yapılan her eser kaynakçada, kaynakçadaki her eser metinde yer almalıdır. Kaynak göstermenin önemi üç başlıkta özetlenebilir:
- Bilimsel dürüstlük: Başkasına ait fikir ve ifadeleri kendinizinmiş gibi sunmak intihaldir.
- Doğrulanabilirlik: Okuyucu, iddianızın dayandığı kaynağa ulaşıp kontrol edebilir.
- Akademik konum: Çalışmanızın hangi literatürle konuştuğunu gösterir; argümanınızı güçlendirir.
Ne Zaman Kaynak Gösterilir?
| Durum | Kaynak gerekir mi? |
|---|---|
| Doğrudan alıntı (kelimesi kelimesine aktarım) | Evet, sayfa numarasıyla |
| Parafraz (kendi cümlelerinizle aktarım) | Evet |
| Özet | Evet |
| İstatistik, veri, tablo ya da şekil | Evet |
| Bir kurama, modele ya da tanıma dayanma | Evet |
| Kendi önceki yayınınızdan yararlanma | Evet (kendi kendine intihali önlemek için) |
| Genel kabul görmüş bilgiler (ör. “Ankara Türkiye’nin başkentidir”) | Hayır |
| Kendi bulgularınız ve yorumlarınız | Hayır |
Emin olmadığınız durumlarda kaynak göstermek her zaman daha güvenlidir.
Üç Temel Atıf Sistemi
Kaynak gösterme stilleri, metin içinde atıfın nasıl yapıldığına göre üç ana gruba ayrılır:
| Sistem | Metinde görünüm | Stiller | Yaygın alanlar |
|---|---|---|---|
| Yazar-tarih | (Yılmaz, 2020) | APA, Harvard, Chicago yazar-tarih, ISNAD metin içi | Sosyal bilimler, eğitim, psikoloji, işletme |
| Dipnotlu | Sayfa altında numaralı not | Chicago dipnot, ISNAD dipnotlu | Tarih, ilahiyat, hukuk, sanat, edebiyat |
| Numaralı | [3] ya da 3 | IEEE, Vancouver | Mühendislik, bilgisayar, tıp, sağlık bilimleri |
MLA ise yazar ve sayfa numarasını kullanan (Morrison 45) farklı bir yazar-sayfa sistemine sahiptir ve dil-edebiyat alanlarında yaygındır.
Hangi Stili Kullanmalısınız?
Stil seçimi kişisel bir tercih değildir. Sırasıyla şu kaynaklar belirleyicidir:
- Enstitünüzün tez yazım kılavuzu: Pek çok enstitü tek bir stil belirler ya da izin verilen stilleri sıralar.
- Anabilim dalınızın yerleşik uygulaması: Kılavuz seçenek bırakıyorsa bölümünüzde yaygın olan stil.
- Danışmanınızın tercihi.
- Makale için: Hedef derginin yazım kuralları.
Hangi stil seçilirse seçilsin, tezin tamamında tek bir stil tutarlı biçimde kullanılmalıdır.
Stillere Göre Ayrıntılı Rehberler
Her stil için ayrıntılı kurallar ve örnekler içeren rehberlerimiz:
- APA 7: APA 7 Kaynakça Örnekleri, APA 7 Metin İçi Atıf Kuralları, APA 6 ile APA 7 Arasındaki Farklar
- ISNAD: ISNAD 2. Edisyon Kaynak Gösterme Örnekleri
- Chicago: Chicago Stili Kaynak Gösterme
- MLA: MLA 9 Kaynakça Örnekleri
- IEEE: IEEE Kaynak Gösterme Örnekleri
- Vancouver: Vancouver Stili Kaynak Gösterme
Aynı Kaynağın Farklı Stillerde Gösterimi
Aşağıdaki tablo, aynı kitabın farklı stillerde kaynakçada nasıl yazıldığını göstermektedir (örnek eser):
| Stil | Kaynakça girdisi |
|---|---|
| APA 7 | Yılmaz, A. (2020). Eğitimde ölçme ve değerlendirme. Örnek Yayınları. |
| MLA 9 | Yılmaz, Ahmet. Eğitimde Ölçme ve Değerlendirme. Örnek Yayınları, 2020. |
| Chicago (bibliyografya) | Yılmaz, Ahmet. Eğitimde Ölçme ve Değerlendirme. İstanbul: Örnek Yayınları, 2020. |
| ISNAD | Yılmaz, Ahmet. Eğitimde Ölçme ve Değerlendirme. İstanbul: Örnek Yayınları, 2020. |
| IEEE | [1] A. Yılmaz, Eğitimde Ölçme ve Değerlendirme. İstanbul: Örnek Yayınları, 2020. |
| Vancouver | 1. Yılmaz A. Eğitimde ölçme ve değerlendirme. İstanbul: Örnek Yayınları; 2020. |
Farklar küçük görünse de yazar adının biçimi, yılın yeri, yayın yerinin olup olmaması ve noktalama gibi ayrıntılar her stilde farklıdır.
Tüm Stillerde Ortak Kurallar
- Metin-kaynakça eşleşmesi: Atıf yapılan her eser kaynakçada, kaynakçadaki her eser metinde bulunmalıdır.
- Okunan kaynak gösterilir: Asıl esere ulaşamadıysanız aktaran (ikincil kaynak) kullanımı kurallarına uyun.
- Doğrudan alıntıda sayfa numarası: Kelimesi kelimesine aktarımlarda sayfa numarası verilir. Uzun alıntılar için blok alıntı kuralları geçerlidir.
- Tutarlılık: Yazar adları, dergi adları, büyük harf kullanımı ve noktalama tüm kaynakçada aynı biçimde yazılır.
- Yapay zekâ araçları: ChatGPT gibi araçların çıktısını kullandıysanız kaynak gösterme ve beyan kurallarına uyun.
Kaynak Gösterme ve İntihal
Kaynak göstermemek ya da eksik göstermek intihal sayılır. Doğru atıf yapmak kadar, kaynağı kendi cümlelerinizle aktarmak da önemlidir; atıf yapılmış olsa bile uzun paragrafları neredeyse aynen aktarmak benzerlik raporlarında sorun yaratır. Bu konuda parafraz rehberimize ve tez benzerlik oranı yazımıza göz atabilirsiniz.
Kaynakları Yönetmek
Yüzlerce kaynağı elle yönetmek hem zaman kaybıdır hem de tutarsızlık riskini artırır. Mendeley, Zotero ve EndNote gibi programlar atıfları ve kaynakçayı otomatik oluşturur, stiller arasında tek tıkla geçiş sağlar. Programların karşılaştırması için Kaynakça Oluşturmak için Kullanılan Programlar yazımızı, kaynakçanın genel kuralları için Kaynakça Nasıl Yazılır? rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Sık Yapılan Hatalar
- Aynı tezde iki farklı stili karıştırmak
- Metinde atıf yapılıp kaynakçada olmayan eserler
- Okunmayan birincil kaynakları kaynakçaya eklemek
- Doğrudan alıntılarda sayfa numarasını unutmak
- İnternet kaynaklarında erişim bilgisini eksik vermek
- Kaynak yönetim programı çıktısını kontrol etmeden kullanmak
Ne Zaman Destek Almalısınız
Tezlerde kaynakça ve atıf düzeni, biçim kontrolünde en sık düzeltme istenen konuların başında gelir. Kaynakçanızın ve metin içi atıflarınızın kullandığınız stile ve enstitü kılavuzuna birebir uygun hâle getirilmesi için Tez Düzenleme, parafraz ve akademik dil kontrolü için Redaksiyon hizmetlerimizi inceleyebilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Kaynakça ile bibliyografya aynı şey mi?
Kaynakça genellikle yalnızca atıf yapılan eserleri, bibliyografya ise atıf yapılmasa da yararlanılan eserleri de kapsayabilir. Tezlerde çoğunlukla kaynakça istenir.
Hangi stil en yaygın?
Türkiye’de sosyal bilimlerde APA, tarih ve ilahiyatta ISNAD ve Chicago, mühendislikte IEEE, tıpta Vancouver yaygındır.
Kaynak göstermeden yaptığım bir alıntı fark edilir mi?
Benzerlik programları ve jüri incelemesi bu tür aktarımları büyük ölçüde ortaya çıkarır; her durumda kaynak gösterilmelidir.