ISNAD 2. Edisyon Kaynak Gösterme Örnekleri

ISNAD Atıf Sistemi, özellikle ilahiyat, tarih, hukuk, edebiyat ve sosyal bilimlerin bazı alanlarında Türkiye’de yaygın olarak kullanılan bir kaynak gösterme sistemidir. Pek çok enstitü ve dergi, tezlerde ve makalelerde ISNAD’ın 2. edisyonunu esas alır. Sistemin iki seçeneği vardır: dipnotlu ve metin içi (yazar-tarih) atıf. Bu yazıda ISNAD 2. edisyona göre dipnot ve kaynakça yazımını kitap, makale, tez ve web kaynakları için örneklerle anlatıyoruz.

ISNAD Nedir?

ISNAD, Türkçe akademik yayıncılığın ihtiyaçları dikkate alınarak geliştirilmiş bir atıf sistemidir. Uluslararası sistemlerden (özellikle Chicago) esinlenmiş; ancak Türkçe kaynakların, yazma eserlerin, arşiv belgelerinin ve klasik eserlerin gösterimi için özel kurallar içerir. Sistemin kılavuzu ve güncel örnekleri resmî ISNAD web sitesinde yayımlanmaktadır.

İki Seçenek: Dipnotlu ve Metin İçi

• Dipnotlu ISNAD: Atıflar sayfa altında dipnot olarak verilir; eserin sonunda kaynakça yer alır. Tarih, ilahiyat ve hukuk gibi alanlarda yaygındır.
• Metin içi ISNAD: Atıflar parantez içinde yazar soyadı, yıl ve sayfa olarak verilir: (Kaya, 2020, 45). Sosyal bilimlerin bazı alanlarında tercih edilir.

Hangi seçeneğin kullanılacağına enstitünüz ya da danışmanınız karar verir. Bu yazıdaki örnekler dipnotlu sistem üzerinden verilmiştir.

Dipnot ve Kaynakça Arasındaki Temel Fark

ISNAD’da aynı eser dipnotta ve kaynakçada farklı biçimde yazılır:

Kitap

İlk atıf (dipnot):
Halil İnalcık, Osmanlı İmparatorluğu Klasik Çağ (1300-1600), çev. Ruşen Sezer (İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2003), 45.

Sonraki atıflar (kısa dipnot):
İnalcık, Osmanlı İmparatorluğu Klasik Çağ, 52.

Kaynakça:
İnalcık, Halil. Osmanlı İmparatorluğu Klasik Çağ (1300-1600). çev. Ruşen Sezer. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2003.

Not: Eser adları gerçek yayınlarda italik yazılır.

Makale

İlk atıf:
Ahmet Yılmaz, “Osmanlı Taşrasında Vakıf Yönetimi”, Tarih Dergisi 45/2 (2020), 112.

Sonraki atıflar:
Yılmaz, “Osmanlı Taşrasında Vakıf Yönetimi”, 118.

Kaynakça:
Yılmaz, Ahmet. “Osmanlı Taşrasında Vakıf Yönetimi”. Tarih Dergisi 45/2 (2020), 105-130.

DOI varsa kaynakçada eserin sonuna eklenir: https://doi.org/…

Tez

İlk atıf:
Ayşe Demir, Klasik Dönem Osmanlı Kadı Sicillerinde Aile Hukuku (Ankara: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2019), 67.

Kaynakça:
Demir, Ayşe. Klasik Dönem Osmanlı Kadı Sicillerinde Aile Hukuku. Ankara: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2019.

Kitap Bölümü (Editörlü Kitap)

İlk atıf:
Mehmet Kaya, “Osmanlı’da Eğitim”, Türk Eğitim Tarihi, ed. Ali Can (İstanbul: Dergâh Yayınları, 2018), 88.

Kaynakça:
Kaya, Mehmet. “Osmanlı’da Eğitim”. Türk Eğitim Tarihi. ed. Ali Can. 75-110. İstanbul: Dergâh Yayınları, 2018.

Web Sayfası

İlk atıf:
Türkiye İstatistik Kurumu, “Nüfus ve Demografi” (Erişim 15 Ekim 2026).

Kaynakça:
Türkiye İstatistik Kurumu. “Nüfus ve Demografi”. Erişim 15 Ekim 2026. https://data.tuik.gov.tr

Tekrar Eden Atıflarda “a.g.e.” Kullanılır mı?

ISNAD 2. edisyonda “a.g.e.”, “a.g.m.” ve “age” gibi kısaltmalar yerine kısa dipnot sistemi önerilir: yazar soyadı, eserin kısa adı ve sayfa numarası. Böylece okuyucu, önceki dipnota dönmeden hangi esere atıf yapıldığını anlayabilir. Aynı esere art arda atıf yapıldığında da kısa dipnot kullanılması yaygındır. Enstitünüzün kılavuzu “a.g.e.” kullanımını özellikle istiyorsa ona uyun; ancak tez boyunca tek bir sistemde tutarlı kalın.

Yazar Sayısına Göre Gösterim

• İki yazar: Dipnotta “Ahmet Yılmaz – Ayşe Demir” biçiminde, kısa çizgiyle ayrılır.
• Üç yazar: Üç yazar da yazılır.
• Dört ve daha fazla yazar: Dipnotta ilk yazar ve “vd.” kullanılır; kaynakçada kılavuzun kuralına göre yazarların tamamı ya da bir kısmı yazılır.

Arşiv Belgeleri ve Yazma Eserler

ISNAD’ı diğer sistemlerden ayıran en önemli özelliklerden biri arşiv belgeleri ve yazma eserler için ayrıntılı kurallar sunmasıdır. Tarih ve ilahiyat tezlerinde sık kullanılan bu kaynaklarda genel ilke, okuyucunun belgeye yeniden ulaşabileceği bilgileri eksiksiz vermektir:

• Arşiv belgesi: Arşivin adı (ör. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi; yaygın kısaltmasıyla BOA), fon kodu, dosya ve gömlek numarası, belge tarihi.
• Yazma eser: Müellif, eser adı, kütüphane, koleksiyon, demirbaş numarası ve varak numarası (vr. 12a gibi).
• Kadı sicilleri: Sicil adı ve numarası, sayfa ve hüküm numarası.

Arşiv kısaltmalarını tezin başındaki kısaltmalar listesinde açıklamayı unutmayın. Kaynakçada arşiv belgeleri çoğu zaman “Arşiv Kaynakları” başlığı altında ayrı bir grup olarak verilir.

Metin İçi ISNAD Kısaca

ISNAD’ın metin içi seçeneğini kullanıyorsanız atıflar yazar soyadı, yıl ve sayfa numarasıyla parantez içinde verilir: (İnalcık 2003, 45). İki yazarlı eserlerde soyadları arasında “-” ya da “ve” kullanılır; kılavuzunuzdaki örneğe bakın. Kaynakçada ise yıl, yazar adından hemen sonra gelir: İnalcık, Halil. 2003. …

Sık Yapılan Hatalar

• Dipnot ve kaynakçada aynı biçimi kullanmak
• Kitaplarda kaynakçaya sayfa numarası eklemek
• Makalelerde cilt/sayı yazımını karıştırmak (45/2 yerine 45(2))
• Tekrar eden atıflarda sistemsiz biçimde a.g.e. ve kısa dipnotu birlikte kullanmak
• Web kaynaklarında erişim tarihini unutmak
• Kaynakçayı alfabetik sıralamamak

Kaynak Yönetim Programlarıyla ISNAD

Zotero ve Mendeley gibi programlar için ISNAD stil dosyaları (CSL) mevcuttur. Bu stilleri yükleyerek dipnot ve kaynakçayı otomatik oluşturabilirsiniz. Ancak özellikle arşiv belgeleri, yazma eserler ve klasik kaynaklar gibi özel türlerde otomatik çıktıyı mutlaka elle kontrol edin.

Ne Zaman Destek Almalısınız

Yüzlerce dipnotun ve kaynakçanın ISNAD’a tam uyumlu hâle getirilmesi dikkat ve zaman isteyen bir iştir. Dipnot ve kaynakça düzenlemesi için Tez Düzenleme hizmetimizi inceleyebilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

ISNAD 1. edisyon ile 2. edisyon arasındaki fark nedir?
2. edisyon, örnekleri genişletmiş, kısa dipnot kullanımını öne çıkarmış ve dijital kaynakların gösterimini güncellemiştir. Enstitünüz hangi edisyonu istiyorsa ona uyun.

ISNAD’da kaynakça zorunlu mu?
Evet. Dipnotlu sistemde de eserin sonunda kaynakça yer alır.

Dipnot numarası noktadan önce mi sonra mı gelir?
ISNAD’da dipnot numarası genellikle noktalama işaretinden sonra konur; kılavuzunuzdaki kuralı kontrol edin.