Mühendislik, fen bilimleri, ekonometri ve sağlık bilimleri gibi alanlarda yazılan tezlerde formüller ve denklemler çok sayıda simge içerir: Latin ve Yunan harfleri, alt ve üst indisler, birimler ve matematik formülleri. Okuyucunun bu simgeleri takip edebilmesi için tezin ön sayfalarında bir simgeler listesi yer alır. Bu yazıda simgeler listesinin nasıl hazırlandığını, sıralama kurallarını, kısaltmalar listesinden farkını ve biçimlendirme ipuçlarını anlatıyoruz.
Simgeler Listesi ile Kısaltmalar Listesi Arasındaki Fark
| Özellik | Simgeler listesi | Kısaltmalar listesi |
|---|---|---|
| İçerik | Matematiksel ve fiziksel semboller, birimler | Kelimelerin kısaltılmış biçimleri |
| Örnek | α, β, Δ, σ, E, T, kg, °C | YÖK, DFA, ANOVA |
| Açıklama | Simgenin anlamı ve varsa birimi | Kısaltmanın açılımı |
| Kullanıldığı tezler | Mühendislik, fen, sağlık, ekonometri | Tüm alanlar |
Bazı kılavuzlar “Simgeler ve Kısaltmalar” başlığı altında iki listeyi tek sayfada, iki ayrı bölüm halinde ister. Bazıları ise ayrı sayfalar ister.
Hangi Simgeler Listeye Girer?
- Formül ve denklemlerde kullanılan değişkenler (F: kuvvet, m: kütle)
- Yunan harfleriyle gösterilen parametreler (α: anlamlılık düzeyi, λ: dalga boyu)
- Alt ve üst indisli simgeler (Tmax: maksimum sıcaklık)
- Özel matematiksel operatörler (Δ: fark, ∇: gradyan)
- Tezde sık geçen fiziksel sabitler (g: yerçekimi ivmesi)
Standart birimler (m, kg, s) kılavuza göre listeye alınabilir ya da alınmayabilir. Temel matematiksel işaretler (+, −, =) listeye girmez.
Sıralama Kuralları
Simgeler listesinde yaygın sıralama şöyledir:
- Latin harfleri: Önce büyük, sonra küçük harfler; alfabetik sırayla (A, a, B, b…)
- Yunan harfleri: Yunan alfabesi sırasıyla (α, β, γ, δ, ε…)
- Alt ve üst indisler: Ayrı bir alt başlık altında ya da ana simgenin hemen ardından
- Özel simgeler ve operatörler
Bazı kılavuzlar büyük ve küçük harfleri ayrı gruplarda, bazıları iç içe sıralamayı ister. Kılavuzunuzdaki örneği takip edin.
Örnek Simgeler Listesi
| Simge | Açıklama | Birim |
|---|---|---|
| A | Kesit alanı | m² |
| cp | Sabit basınçta özgül ısı | J/(kg·K) |
| E | Elastisite modülü | Pa |
| T | Sıcaklık | K |
| α | Isıl genleşme katsayısı | 1/K |
| ρ | Yoğunluk | kg/m³ |
| σ | Gerilme | Pa |
Birim sütunu her kılavuzda istenmez; ancak mühendislik tezlerinde okuyucuya büyük kolaylık sağlar.
Biçimlendirme İpuçları
- Tablo kullanın: Simge, açıklama ve birim sütunlarını kenarlıksız bir tabloyla hizalayın; boşluk tuşuyla hizalama yapmayın.
- İtalik kuralına uyun: Bilimsel yazımda değişkenler italik (x, T), birimler ve matematiksel fonksiyonlar dik (m, sin, log) yazılır. Listede de metindeki yazımla aynı biçimi kullanın.
- Denklem düzenleyicisi: Karmaşık simgeleri Word’ün denklem düzenleyicisiyle yazabilirsiniz; ancak listede tutarlı görünüm için yazı tipinin metinle uyumlu olduğunu kontrol edin.
- Tutarlılık: Aynı simge tez boyunca aynı anlamda kullanılmalıdır. Aynı harfi iki farklı kavram için kullanmak zorundaysanız alt indisle ayırın.
Metinde Simgelerin Tanımlanması
Simgeler listesi olsa bile, bir simge metinde ilk kez kullanıldığında ya da bir denklem verildiğinde denklemin hemen altında simgelerin tanımlanması önerilir: “Burada σ gerilmeyi (Pa), F uygulanan kuvveti (N), A ise kesit alanını (m²) göstermektedir.” Bu uygulama, okuyucunun sürekli listeye dönmesini önler.
LaTeX Kullananlar İçin
LaTeX ile tez yazıyorsanız nomencl ya da glossaries paketleriyle simgeler listesini otomatik oluşturabilirsiniz. Simgeyi metinde ilk kullandığınız yerde tanımlarsınız; liste derleme sırasında otomatik üretilir. Pek çok üniversitenin LaTeX tez şablonunda bu yapı hazır olarak bulunur.
Sık Yapılan Hatalar
- Metinde kullanılıp listede olmayan simgeler
- Aynı simgenin farklı anlamlarda kullanılması
- Listede ve metinde italik/dik yazımın tutarsız olması
- Birimlerin eksik ya da yanlış yazılması
- Yunan harflerinin alfabetik değil rastgele sıralanması
Ne Zaman Destek Almalısınız
Simgeler listesinin metinle eşleştirilmesi, denklem ve simge yazımının tutarlı hâle getirilmesi titizlik gerektirir. Bu konuda Tez Düzenleme hizmetimizi inceleyebilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Simgeler listesi her tezde gerekli mi?
Hayır. Yalnızca formül ve simge içeren tezlerde gereklidir.
İstatistik simgeleri (p, r, SD) listeye girer mi?
Sosyal bilim tezlerinde genellikle girmez; kılavuzunuz istiyorsa ekleyin.
Simgeler listesi içindekilerde gösterilir mi?
Evet, ön sayfalar arasında Roma rakamlı sayfa numarasıyla yer alır.