Noktalama işaretleri, yazılı metnin nefes alma noktalarıdır. Yanlış yerde kullanılan bir virgül cümlenin anlamını değiştirebilir, eksik bir nokta paragrafı okunmaz hâle getirebilir. Akademik metinlerde uzun ve karmaşık cümleler sık kullanıldığı için noktalama işaretlerinin doğru kullanımı ayrıca önem taşır. Bu yazıda tezlerde en sık kullanılan noktalama işaretlerinin Türk Dil Kurumu kurallarına göre doğru kullanımını örneklerle anlatıyoruz.
Nokta (.)
- Tamamlanmış cümlelerin sonuna konur.
- Kısaltmaların sonunda kullanılır: Prof., Doç., vb., s.
- Sıra sayılarında rakamdan sonra kullanılır: “5. bölüm”, “2. hipotez”.
- Başlık numaralandırmasında kullanılır: “1.1.”, “2.3.1.” (kılavuza göre son noktanın kullanımı değişebilir).
- Başlıkların sonuna nokta konmaz.
Virgül (,)
Virgül, Türkçede en çok hata yapılan noktalama işaretidir.
- Eş görevli kelime ve öbekleri ayırır: “Yaş, cinsiyet, kıdem ve branş değişkenleri incelenmiştir.” (“ve”den önce virgül konmaz.)
- Sıralı cümleleri ayırır: “Veriler toplanmış, kodlanmış ve analiz edilmiştir.”
- Öznenin uzun olduğu cümlelerde özneyi belirginleştirir: “Araştırmaya katılan öğretmenlerin büyük çoğunluğu, iş yükünü yüksek olarak değerlendirmiştir.”
- Ara sözleri ayırır: “Bu bulgu, önceki çalışmalarda da belirtildiği gibi, beklenen bir sonuçtur.”
- Ondalık sayılarda kullanılır: “3,75”. Türkçede ondalık ayraç virgüldür.
- Cümle başındaki bağlaçlardan sonra: “Ancak, Bununla birlikte, Sonuç olarak” gibi ifadelerden sonra virgül kullanımı yaygındır; tutarlı olun.
Virgül konmayacak yerler: Özne ile yüklem arasına (kısa cümlelerde), “ve”, “ile”, “veya” bağlaçlarından önce ve sıfat ile isim arasına virgül konmaz.
Noktalı Virgül (;)
- Virgülle ayrılmış öğeler içeren grupları birbirinden ayırır: “Katılımcılar üç gruba ayrılmıştır: 25-34 yaş, lisans mezunu; 35-44 yaş, yüksek lisans mezunu; 45 yaş ve üzeri, doktora mezunu.”
- Anlamca birbirine bağlı ama ayrı cümleleri bağlar: “Hipotez desteklenmiştir; ancak etki büyüklüğü düşüktür.”
- APA’da metin içi atıflarda birden fazla kaynağı ayırır: (Kaya, 2019; Demir, 2021)
İki Nokta (:)
- Kendisinden sonra örnek, açıklama ya da sıralama gelecek cümlenin sonuna konur: “Araştırmada üç ölçek kullanılmıştır: …”
- İki noktadan sonra gelen cümle büyük harfle başlıyorsa tam cümledir; sıralama ise küçük harfle devam edilir.
- Kaynakçada yayın yeri ile yayınevi arasında kullanılır (bazı stillerde): “İstanbul: Örnek Yayınları”.
Tırnak İşareti (” “)
- Doğrudan alıntılarda kullanılır: Yılmaz (2020, s. 45) tükenmişliği “uzun süreli iş stresine verilen bir tepki” olarak tanımlamaktadır.
- Özellikle vurgulanmak istenen ifadelerde kullanılabilir; ancak aşırı kullanımdan kaçının.
- Tırnak içindeki alıntı cümlenin sonunda yer alıyorsa nokta tırnaktan ve atıftan sonra konur (APA): “…tepkidir” (Yılmaz, 2020, s. 45).
- 40 kelimeden uzun alıntılar tırnak kullanılmadan blok hâlinde verilir (APA).
Kesme İşareti (‘)
- Özel adlara gelen ekleri ayırır: “Maslow’un kuramı”
- Kısaltmalara ve rakamlara gelen ekleri ayırır: “YÖK’ün”, “2025’te”, “%30’u”
- Kurum adlarına gelen ekleri ayırmaz: “Türk Dil Kurumunun”
Parantez ( )
- Açıklama ve ek bilgi için: “Doğrulayıcı faktör analizi (DFA) yapılmıştır.”
- Metin içi atıflarda: (Kaya, 2021)
- İstatistik değerlerde: (t(198) = 2,45, p < ,05)
Kısa Çizgi (-) ve Uzun Çizgi (—)
- Kısa çizgi aralık bildirir: “2019-2023”, “s. 45-60”. Bazı stiller aralıkta uzun kısa çizgi (–) kullanır.
- Satır sonunda kelime bölmede kullanılır; ancak tezlerde otomatik tireleme kapalı tutulması önerilir.
Sık Yapılan Noktalama Hataları
- “ve” bağlacından önce virgül koymak
- Başlıkların sonuna nokta koymak
- Ondalık sayılarda nokta kullanmak (3.75 yerine 3,75)
- Kurum adlarına kesme işareti koymak
- Noktalama işaretinden önce boşluk bırakmak
- Parantez içi atıftan önce nokta koymak
Ne Zaman Destek Almalısınız
Noktalama hataları tek tek küçük görünse de yüzlerce sayfalık bir tezde okunabilirliği ciddi biçimde etkiler. Tezinizin yazım ve noktalama kontrolü için Redaksiyon hizmetimizi inceleyebilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
“Ancak”tan sonra virgül konur mu?
Cümle başındaki “ancak”tan sonra virgül kullanımı yaygındır; zorunlu değildir. Tez boyunca tutarlı olun.
Tezde ondalık ayraç olarak nokta kullanabilir miyim?
Türkçe tezlerde virgül kullanılır. İngilizce tezlerde nokta kullanılır.
Madde işaretli listelerde her maddenin sonuna nokta konur mu?
Maddeler tam cümleyse nokta konur; kelime ya da kısa öbekse genellikle konmaz. Tutarlılık önemlidir.