Tez önerisi, araştırmanızın yol haritasıdır. Danışmanınız, tez izleme komitesi ya da enstitü, bu belgeye bakarak çalışmanın yapılabilir ve anlamlı olup olmadığına karar verir. İyi yazılmış bir öneri yalnızca onay almanızı sağlamaz; tezin giriş ve yöntem bölümlerinin büyük kısmını da önceden yazmış olursunuz. Bu yazıda tez önerisinin bölümlerini, her bölümde nelere yer vermeniz gerektiğini ve sık yapılan hataları bulacaksınız.
Tez Önerisi Nedir, Kim Değerlendirir?
Tez önerisi; araştırma probleminizi, amacınızı, yönteminizi ve zaman planınızı kısa ve ikna edici biçimde anlatan belgedir. Yüksek lisansta genellikle danışman onayı ve enstitü kurulu kararıyla kabul edilir. Doktorada ise yeterlik sınavından sonra tez izleme komitesi önünde sözlü olarak savunulur. Enstitülerin çoğu kendi tez öneri formunu kullanır; bu nedenle yazmaya başlamadan önce enstitünüzün formunu ve sayfa sınırını mutlaka indirin.
Tez Önerisinin Temel Bölümleri
| Bölüm | İçerik | Önerilen uzunluk |
|---|---|---|
| Başlık | Değişkenleri, örneklemi ve bağlamı içeren açık başlık | 15-20 kelime |
| Özet | Problem, amaç, yöntem ve beklenen katkı | 200-300 kelime |
| Giriş ve problem durumu | Konunun önemi ve literatürdeki boşluk | 1-2 sayfa |
| Amaç ve araştırma soruları | Genel amaç, alt amaçlar, hipotezler | Yarım sayfa |
| Önem ve özgün değer | Çalışmanın kime ne katacağı | Yarım sayfa |
| Literatür özeti | İlgili kuramlar ve önceki çalışmalar | 2-3 sayfa |
| Yöntem | Model, örneklem, veri toplama araçları, analiz | 2-3 sayfa |
| Zaman planı | Aşamalara göre iş-zaman çizelgesi | Tablo |
| Kaynakça | Öneride atıf yapılan kaynaklar | Enstitü stiline göre |
Bölüm Bölüm Tez Önerisi Nasıl Yazılır?
1. Başlık
Başlık, çalışmanın ne olduğunu tek bakışta anlatmalıdır. “Bir inceleme”, “üzerine düşünceler” gibi belirsiz ifadeler yerine değişkenleri ve bağlamı yazın. Örneğin: “Hemşirelerde İş Yükü ile Tükenmişlik Arasındaki İlişkide Sosyal Desteğin Aracı Rolü”.
2. Problem Durumu
Genelden özele ilerleyen bir anlatım kurun: önce konunun neden önemli olduğunu, ardından bu konuda neyin bilindiğini, en son da neyin bilinmediğini yazın. Son paragraf, literatürdeki boşluğu açıkça gösteren bir problem cümlesiyle bitmelidir.
3. Amaç ve Araştırma Soruları
Genel amacı tek cümleyle yazın, ardından ölçülebilir alt amaçlar ya da araştırma soruları sıralayın. Nicel çalışmalarda hipotezlerinizi de bu bölümde verin. Her araştırma sorusunun yöntem bölümünde bir veri toplama aracı ve bir analizle karşılığı olmalıdır.
4. Önem ve Özgün Değer
Jüri en çok bu bölümü sorgular. Çalışmanızın hangi boşluğu dolduracağını, sonuçların kimler tarafından kullanılabileceğini ve önceki çalışmalardan farkını somut biçimde yazın. “Literatüre katkı sağlayacaktır” gibi genel cümleler yetmez.
5. Yöntem
Araştırma modelini (ör. ilişkisel tarama, durum çalışması, deneysel desen), evren ve örneklemi, veri toplama araçlarını ve analiz yöntemini açıklayın. Kullanacağınız ölçekler için geçerlik-güvenirlik bilgisine ve kullanım iznine değinin. Etik kurul izni gerekiyorsa bunu da belirtin.
6. Zaman Planı
İş paketlerini aylara bölen basit bir çizelge hazırlayın. Etik kurul, veri toplama ve analiz gibi dış etkenlere bağlı aşamalara pay bırakın. Gerçekçi olmayan bir plan, komitenin güvenini azaltır.
Örnek İş-Zaman Çizelgesi
| İş paketi | Süre |
|---|---|
| Literatür taraması ve kuramsal çerçeve | 1.-3. ay |
| Etik kurul ve kurum izinleri | 2.-4. ay |
| Pilot uygulama ve veri toplama | 4.-7. ay |
| Veri analizi | 7.-9. ay |
| Bulgular, tartışma ve sonuç yazımı | 9.-11. ay |
| Düzeltmeler ve teslim | 11.-12. ay |
Literatür Özeti Bölümünü Kısa Tutmanın Yolu
Tez önerisindeki literatür bölümü, tezin kuramsal çerçevesinin küçük bir versiyonu değildir. Burada amaç, konunuzla ilgili temel kavramları, çalışmanıza yön veren kuramı ve en yakın önceki araştırmaları kısaca göstererek boşluğu kanıtlamaktır. Her paragrafı bir tema etrafında kurun ve paragrafı “bu tema tezime ne katıyor?” sorusunun cevabıyla bitirin. Örneğin iş yükü, tükenmişlik ve sosyal destek kavramlarını üç ayrı paragrafta ele alıp dördüncü paragrafta bu üç kavramı birlikte inceleyen çalışmaların azlığını vurgulayabilirsiniz. Böylece literatür bölümü, önem bölümünü destekleyen bir argümana dönüşür.
Yöntem Bölümünde Sorulan Sorular
Jüri üyeleri veya Tez İzleme Komitesi, yöntem bölümünü okurken genellikle şu sorulara cevap arar. Önerinizi yazarken bu soruların her birine metinde cevap verdiğinizden emin olun:
- Seçilen desen, araştırma sorularını cevaplamaya uygun mu?
- Örneklem nasıl ve neden bu şekilde seçildi, kaç kişiden oluşacak?
- Kullanılacak ölçeklerin Türkçe geçerlik-güvenirlik çalışması var mı?
- Veriler nerede, ne zaman ve nasıl toplanacak?
- Hangi analizler, hangi varsayımlar kontrol edilerek yapılacak?
- Etik kurul ve kurum izinleri için bir plan var mı?
Tez Önerisinde Sık Yapılan Hatalar
- Amaç ile yöntemin uyuşmaması: Neden-sonuç ilişkisi kurmayı amaçlayıp yalnızca tarama deseni kullanmak.
- Literatürü özetlemek: Çalışmaları tek tek sıralamak yerine temalar etrafında sentezlememek.
- Örneklemi belirsiz bırakmak: Kimden, kaç kişiden, nasıl veri toplanacağını yazmamak.
- Sayfa sınırını aşmak: Enstitü formundaki sınırları dikkate almamak.
- Kaynakça tutarsızlığı: Metinde atıf yapılan bir kaynağın kaynakçada olmaması ya da tersi.
Problem Durumu İçin Örnek Paragraf Akışı
Problem durumu yazarken zorlanıyorsanız dört paragraflık şu akışı kullanabilirsiniz:
- Bağlam: Konunun toplumsal ya da bilimsel önemini veriye dayanarak anlatın. “Türkiye’de hemşire başına düşen hasta sayısı OECD ortalamasının üzerindedir…”
- Bilinenler: Konuyla ilgili temel bulguları sentezleyin. “Araştırmalar iş yükünün tükenmişliği artırdığını göstermektedir…”
- Bilinmeyenler: Literatürdeki eksikliği gösterin. “Ancak sosyal desteğin bu ilişkideki rolü Türkiye örnekleminde sınırlı sayıda çalışmada ele alınmıştır…”
- Problem cümlesi: Çalışmanın cevaplayacağı soruyu yazın. “Bu araştırmanın problemi, hemşirelerde iş yükü ile tükenmişlik arasındaki ilişkide sosyal desteğin aracı rolünün olup olmadığıdır.”
Bu yapı, komitenin “bu çalışmaya neden ihtiyaç var?” sorusunu siz sormadan cevaplar.
Yüksek Lisans ve Doktora Önerisi Arasındaki Farklar
Yüksek lisans önerileri genellikle daha kısadır ve ağırlıkla yöntemin doğru kurgulanıp kurgulanmadığına bakılır. Doktora önerisinde ise özgün değer bölümü çok daha ayrıntılı sorgulanır; literatür bölümünün daha kapsamlı olması, yöntemin gerekçelendirilmesi ve olası risklerin (veri kaybı, katılımcı bulamama gibi) nasıl yönetileceğinin yazılması beklenir. Doktora önerisi tez izleme komitesi önünde sözlü olarak da savunulduğu için yazılı metni sunuma dönüştürmeye hazır olmalısınız.
Öneriyi Teslim Etmeden Önce Kontrol Listesi
- Başlık, amaç ve araştırma soruları birbiriyle tutarlı mı?
- Her araştırma sorusunun yöntemde karşılığı var mı?
- Literatürdeki boşluk açıkça yazılmış mı?
- Zaman planı yasal süreye uygun mu?
- Enstitünün form, punto ve sayfa sınırı kurallarına uyuldu mu?
- Danışman onayı alındı mı?
Ne Zaman Destek Almalısınız
Öneriniz komiteden düzeltmeyle döndüyse ya da dil ve biçim açısından emin değilseniz profesyonel bir göz farkı yaratır. Metnin akademik dil ve anlatım kontrolü için Redaksiyon, enstitü kurallarına göre biçimlendirme için Tez Düzenleme hizmetimize göz atabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Tez önerisi kaç sayfa olmalı?
Enstitüye göre değişir; yüksek lisansta genellikle 5-10, doktorada 10-20 sayfa aralığı yaygındır. Kesin sınır için enstitünüzün öneri formuna bakabilirsiniz.
Öneride yazdığım yöntem tezde değişebilir mi?
Küçük değişiklikler olağandır ve tezde gerekçelendirilerek açıklanabilir. Köklü bir değişiklik söz konusuysa danışmanınızla birlikte öneriyi güncellemeniz gerekebilir.
Tez önerisi reddedilirse ne olur?
Ret ya da düzeltme kararında komitenin gerekçeleri yazılı olarak bildirilir. Yönetmelikte belirtilen süre içinde düzeltilmiş ya da yeni bir öneri sunmanız gerekir.