Bulgular bölümü, tezin kalbidir: aylarca topladığınız verilerin ne söylediğini burada ortaya koyarsınız. Ancak pek çok tezde bu bölüm ya istatistik çıktılarının sayfalarca sıralandığı bir veri yığınına ya da bulguların yorumlarla karıştırıldığı bir tartışma metnine dönüşür. Bu yazıda bulgular bölümünün nasıl düzenleneceğini, tabloların nasıl sunulacağını, istatistiklerin nasıl raporlanacağını ve nitel bulguların nasıl yazılacağını anlatıyoruz.
Bulgular Bölümünün Temel İlkeleri
- Araştırma sorularına göre düzen: Bulgular, girişte sıralanan araştırma soruları ya da hipotezlerle aynı sırayla sunulur.
- Yorumsuz anlatım: Bulgular bölümünde ne bulunduğu anlatılır; neden böyle çıktığı ve ne anlama geldiği tartışma bölümünün konusudur.
- Tablo ve metin uyumu: Tablolar veriyi gösterir, metin ise tablonun en önemli noktalarını vurgular.
- Eksiksizlik: Anlamlı çıkmayan sonuçlar da raporlanır.
Bölümün Yapısı
Yaygın bir düzen şöyledir:
- Ön analizler: veri temizleme, kayıp veri, normallik ve varsayım testleri (kısaca; ayrıntılar ekte olabilir)
- Betimsel istatistikler: ortalama, standart sapma, dağılım
- Birinci araştırma sorusuna ilişkin bulgular
- İkinci araştırma sorusuna ilişkin bulgular
- … (her soru için ayrı alt başlık)
Alt başlıkları araştırma sorusuna göre adlandırmak okuyucuya kolaylık sağlar: “4.3. Algılanan Örgütsel Destek ile Tükenmişlik Arasındaki İlişkiye İlişkin Bulgular”.
Tabloların Sunulması
- Her tablonun bir numarası ve açıklayıcı bir başlığı olmalıdır.
- Tablo metinde anıldıktan sonra yer almalıdır: “Tablo 4.3’te görüldüğü gibi…”
- Metin, tablodaki tüm değerleri tekrar etmemeli; en önemli sonucu vurgulamalıdır.
- Tablolar kılavuzda belirtilen biçimde (APA tarzı yatay çizgiler gibi) düzenlenmelidir.
- SPSS çıktıları doğrudan kopyalanmamalı, tezin tablo biçimine göre yeniden oluşturulmalıdır.
İstatistiklerin Raporlanması
İstatistik sonuçları metinde standart bir biçimle raporlanır. APA’ya göre bazı örnekler:
| Analiz | Raporlama örneği |
|---|---|
| Bağımsız örneklemler t testi | t(198) = 2,45, p = ,015, d = 0,35 |
| Tek yönlü ANOVA | F(2, 297) = 5,12, p = ,007, η² = ,03 |
| Pearson korelasyonu | r(298) = −,42, p < ,001 |
| Ki-kare | χ²(2, N = 300) = 8,45, p = ,015 |
| Regresyon | β = −,38, t = −6,21, p < ,001; R² = ,15 |
İstatistik simgeler italik yazılır. Mümkün olduğunda kesin p değeri verilir (p = ,015); çok küçük değerler için p < ,001 kullanılır. Etki büyüklüğünü raporlamak, bulgunun pratik önemini gösterir.
Bulguyu Metinde Anlatmak
“Öğretmenlerin duygusal tükenme puanları cinsiyete göre anlamlı farklılık göstermektedir (t(298) = 2,45, p = ,015). Kadın öğretmenlerin puan ortalaması (X̄ = 3,12) erkek öğretmenlerin puan ortalamasından (X̄ = 2,86) yüksektir. Farkın etki büyüklüğü küçüktür (d = 0,29).”
Bu paragrafta bulgu anlatılmış ama yorumlanmamıştır. “Bu durum kadın öğretmenlerin ev ve iş sorumluluklarının fazla olmasıyla açıklanabilir” gibi yorumlar tartışma bölümüne aittir.
Nitel Bulguların Yazımı
Nitel çalışmalarda bulgular temalar etrafında düzenlenir:
- Tema ve alt temaları gösteren bir özet tablo ya da şekil verin.
- Her temayı ayrı bir alt başlıkta anlatın.
- Temayı açıklayan kısa bir paragraf yazın ve katılımcılardan doğrudan alıntılarla destekleyin.
- Alıntılarda katılımcı kodlarını kullanın: (K7, kadın, 12 yıl kıdem).
- Her tema için birkaç güçlü alıntı seçin; aynı katılımcıdan sürekli alıntı yapmaktan kaçının.
Anlamsız Bulgular
Hipotezinizin desteklenmediği ya da anlamlı fark bulunmadığı sonuçlar da aynı özenle raporlanmalıdır: “Öğretmenlerin tükenmişlik puanları kıdem gruplarına göre anlamlı farklılık göstermemektedir (F(3, 296) = 1,24, p = ,295).” Bu sonuçları gizlemek bilimsel dürüstlüğe aykırıdır.
Sık Yapılan Hatalar
- Bulgular bölümünde yorum yapmak
- SPSS çıktılarını ekran görüntüsü olarak eklemek
- Tablodaki tüm değerleri metinde tekrar etmek
- Araştırma sorularının sırasına uymamak
- Etki büyüklüğünü raporlamamak
- Ondalık basamak sayısında tutarsızlık
- Anlamsız sonuçları raporlamamak
Ne Zaman Destek Almalısınız
Bulgular bölümündeki tabloların APA ya da enstitü biçimine uygun düzenlenmesi ve istatistik raporlamanın tutarlı hâle getirilmesi için Tez Düzenleme, anlatımın akademik dil açısından kontrolü için Redaksiyon hizmetlerimizi inceleyebilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Bulgular ve tartışma aynı bölümde yazılabilir mi?
Bazı alanlarda ve kılavuzlarda “Bulgular ve Tartışma” birlikte yazılır. Bu durumda her bulgunun hemen ardından tartışması yapılır.
Her analiz için tablo gerekir mi?
Hayır. Basit sonuçlar metinde raporlanabilir; tablolar karmaşık ya da çok değişkenli sonuçlar için kullanılır.
Varsayım testlerini bulgularda mı vermeliyim?
Kısaca bulgularda ya da yöntemde belirtilir; ayrıntılı tablolar eklere konabilir.