Yöntem bölümü, araştırmanızın nasıl yapıldığını anlatır ve bulgularınızın güvenilirliğinin temelini oluşturur. Jüri üyeleri bu bölümü okurken iki şeye bakar: Araştırma sorularını cevaplamak için doğru yöntem seçilmiş mi? Başka bir araştırmacı bu anlatıma bakarak çalışmayı tekrarlayabilir mi? Bu yazıda yöntem bölümünün alt başlıklarını ve her birinde nelere yer verilmesi gerektiğini örneklerle anlatıyoruz.
Yöntem Bölümünün Tipik Alt Başlıkları
| Alt başlık | Cevap verdiği soru |
|---|---|
| Araştırma Modeli / Deseni | Hangi yaklaşım ve desenle çalışıldı? |
| Evren ve Örneklem / Çalışma Grubu | Kimlerle, kaç kişiyle, nasıl seçilerek çalışıldı? |
| Veri Toplama Araçları | Veriler hangi araçlarla toplandı? |
| Veri Toplama Süreci / İşlem | Veriler ne zaman, nerede, nasıl toplandı? |
| Veri Analizi | Veriler hangi yöntemlerle analiz edildi? |
| Etik İlkeler | Etik kurul onayı ve katılımcı hakları nasıl sağlandı? |
Nitel çalışmalarda bunlara ek olarak “Araştırmacının Rolü” ve “Geçerlik ve Güvenirlik (İnandırıcılık)” alt başlıkları da yer alır.
1. Araştırma Modeli
Çalışmanın yaklaşımını (nicel, nitel, karma) ve desenini (ilişkisel tarama, deneysel, durum çalışması vb.) belirtin ve neden bu deseni seçtiğinizi kaynakla gerekçelendirin.
“Bu araştırmada, öğretmenlerin algıladıkları örgütsel destek ile tükenmişlik düzeyleri arasındaki ilişkiyi belirlemek amacıyla ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. İlişkisel tarama modeli, iki ya da daha fazla değişken arasındaki birlikte değişimin varlığını ve derecesini belirlemeyi amaçlar (Kaynak, Yıl).”
2. Evren ve Örneklem
- Evreni tanımlayın: kim, nerede, ne zaman?
- Örneklem büyüklüğünü ve nasıl hesaplandığını açıklayın.
- Örnekleme yöntemini belirtin (seçkisiz, tabakalı, kolay ulaşılabilir, amaçlı vb.).
- Katılımcıların demografik özelliklerini özetleyen bir tablo verin.
Nitel çalışmalarda “evren ve örneklem” yerine “çalışma grubu” ya da “katılımcılar” başlığı kullanılır ve katılımcıların seçim ölçütleri ayrıntılı açıklanır.
3. Veri Toplama Araçları
Her veri toplama aracı için ayrı bir alt başlık açın ve şu bilgileri verin:
- Aracın adı, geliştiren ve Türkçeye uyarlayan araştırmacılar
- Madde sayısı, alt boyutlar ve puanlama biçimi (ör. 5’li Likert)
- Ters puanlanan maddeler
- Orijinal çalışmadaki geçerlik ve güvenirlik bulguları
- Bu çalışmada hesaplanan güvenirlik katsayısı (ör. Cronbach alfa)
- Puanların nasıl yorumlanacağı
- Ekteki yeri
Araştırmacı tarafından geliştirilen formlar (kişisel bilgi formu, görüşme formu) için hazırlanma sürecini ve uzman görüşünü anlatın.
4. Veri Toplama Süreci
Verilerin hangi tarihlerde, nerede, hangi yolla (yüz yüze, çevrim içi) toplandığını, katılımcılara nasıl ulaşıldığını ve uygulamanın ne kadar sürdüğünü yazın. Etik kurul ve kurum izinlerinin tarih ve sayılarını belirtin. Toplanan formlardan kaçının analize dahil edildiğini, hangi gerekçeyle formların çıkarıldığını açıklayın.
5. Veri Analizi
Nicel çalışmalarda:
- Kullanılan istatistik programı ve sürümü
- Normallik ve diğer varsayımların nasıl test edildiği
- Her araştırma sorusu için kullanılan analiz (t testi, ANOVA, korelasyon, regresyon vb.)
- Anlamlılık düzeyi (ör. p < ,05)
- Etki büyüklüğünün nasıl raporlandığı
Nitel çalışmalarda:
- Analiz yaklaşımı (içerik analizi, tematik analiz, betimsel analiz)
- Kodlama süreci ve kullanılan program (varsa)
- Kodlayıcılar arası uyum
- İnandırıcılığı artırmak için alınan önlemler
Araştırma soruları ile analizleri eşleştiren bir tablo, okuyucunun yöntemi takip etmesini kolaylaştırır.
Yöntem Bölümünde Zaman ve Anlatım
Yöntem bölümü yapılmış işlemleri anlattığı için genellikle geçmiş zamanla ve edilgen çatıyla yazılır: “Veriler toplanmıştır”, “Analizler yapılmıştır”. Tez önerisinden aktarılan metinlerde gelecek zaman ifadelerini (“toplanacaktır”) geçmiş zamana çevirmeyi unutmayın; bu, jüri tarafından sık fark edilen bir hatadır.
Sık Yapılan Hatalar
- Öneriden kalan gelecek zamanlı ifadeler
- Desen seçiminin gerekçelendirilmemesi
- Örneklem hesabının açıklanmaması
- Bu çalışmadaki güvenirlik katsayılarının raporlanmaması
- Varsayım testlerinden söz edilmemesi
- Etik kurul bilgisinin eksik olması
Ne Zaman Destek Almalısınız
Yöntem bölümünde ölçek tanıtımları benzerlik raporunda sık eşleşir ve dil tutarlılığı önemlidir. Bu bölümün dil açısından güçlendirilmesi için Redaksiyon, tabloların kılavuza göre düzenlenmesi için Tez Düzenleme hizmetimizi inceleyebilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Yöntem bölümü kaç sayfa olmalı?
Genellikle 8-20 sayfa arasındadır; araç sayısına ve desenin karmaşıklığına göre değişir.
Pilot uygulamayı yöntemde anlatmalı mıyım?
Evet. Pilot uygulamanın amacı, katılımcıları ve sonucunda yapılan değişiklikler yöntemde yer almalıdır.
SPSS çıktılarını yöntemde vermeli miyim?
Hayır. Yöntemde yalnızca hangi analizlerin yapıldığı anlatılır; sonuçlar bulgular bölümünde tablolarla sunulur.