Jüri üyelerinin çoğu tezinizi okumaya özetten başlar. YÖK Ulusal Tez Merkezi’nde tezinizi bulan araştırmacılar ise çoğu zaman yalnızca özeti okur. Buna rağmen özet genellikle en son ve en aceleyle yazılan bölümdür. Bu yazıda iyi bir tez özetinin yapısını, abstract yazarken dikkat edilecek noktaları ve kılavuzların sık koyduğu biçim kurallarını ele alıyoruz.
İyi Bir Tez Özetinin Yapısı
Özet, tezin küçültülmüş bir modelidir. Aşağıdaki dört öğeyi bu sırayla ve her birine birkaç cümle ayırarak içermelidir:
- Amaç — Çalışmanın neyi araştırdığı ve neden önemli olduğu, bir iki cümleyle.
- Yöntem — Araştırma deseni, örneklem ya da çalışma grubu, veri toplama araçları ve analiz yöntemi.
- Bulgular — En önemli sonuçlar; mümkünse somut ifadelerle.
- Sonuç ve öneri — Bulguların ne anlama geldiği ve alana katkısı.
Özette kaynak gösterilmez, kısaltma açıklamasız kullanılmaz ve tabloya ya da şekle atıf yapılmaz. Kılavuzların çoğu özetin tek paragraf olmasını ister.
Kelime Sınırı ve Biçim Kuralları
Kelime sınırı üniversiteden üniversiteye değişir. Örneğin Sabancı Üniversitesinin el kitabı, Türkçe ve İngilizce özetlerin her birini 250 kelimeyle sınırlar ve özette tablo, şekil, formül ve italik kullanımına izin vermez. Bu tür sınırlar, özetin YÖK Tez Merkezi’ne sorunsuz aktarılması içindir. Yazmaya başlamadan önce kendi kılavuzunuzda şunlara bakın:
- Kelime veya sayfa sınırı
- Özet sayfasındaki künye bilgileri (tez adı, yazar, danışman, tarih, sayfa sayısı)
- Anahtar kelime sayısı (genellikle 3–5)
- Satır aralığı ve yazı tipi boyutu (ana metinden farklı olabilir)
Abstract Yazarken Dikkat Edilecekler
- Abstract, özetin kelimesi kelimesine çevirisi değil, aynı içeriğin doğal İngilizcesidir. Makine çevirisini olduğu gibi kullanmayın.
- Terimlerin alanınızdaki yerleşik İngilizce karşılıklarını kullanın; emin değilseniz uluslararası makalelerde nasıl geçtiğine bakın.
- Keywords, anahtar kelimelerle aynı sırada ve aynı sayıda olmalıdır.
- Tez başlığının İngilizcesi de tutarlı olmalı; onay sayfası, abstract ve YÖK formunda aynı yazılmalıdır.
Anahtar Kelime Seçimi
Anahtar kelimeler, tezinizin veri tabanlarında bulunmasını sağlar. Başlıkta zaten geçen kelimeleri tekrarlamak yerine, konunuzu arayan birinin kullanacağı farklı terimleri seçin. Çok genel (“eğitim”) ya da çok dar (yalnızca sizin tanımladığınız bir kavram) terimlerden kaçının.
Dikkat Çeken Tek Detay
Özeti tezin en sonunda yazın, ama kontrolünü baştan yapın. Jüri düzeltmelerinden sonra bulgular bölümü değişir, özet çoğu zaman eski hâliyle kalır. Enstitünün biçim kontrolünde “özetteki bulgular metinle uyuşmuyor” notu, düzeltme sonrasında en sık karşılaşılan iadelerden biridir.
Ne Zaman Destek Almalısınız
Özetiniz kelime sınırını aşıyorsa ya da abstract’ınızın dilinden emin değilseniz, bir redaksiyon kontrolü büyük fark yaratır. Redaksiyon ve Tez Düzenleme sayfalarımızdan bilgi alabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Özet ve abstract aynı sayfada olabilir mi?
Hayır. Neredeyse tüm kılavuzlar özet ve abstract için ayrı sayfalar ister ve her biri Roma rakamıyla numaralanır.
Özette birinci tekil şahıs kullanabilir miyim?
Çoğu Türk üniversitesi kılavuzu edilgen ya da nesnel anlatımı tercih eder (“… incelenmiştir”). Bazı kılavuzlar bunu açıkça zorunlu tutar.
İngilizce yazılan tezde Türkçe özet gerekir mi?
Evet. Türkiye’deki üniversitelerde tezin dili ne olursa olsun hem Türkçe özet hem de İngilizce abstract istenir.