Ekler, tezin en çok ihmal edilen bölümüdür. Ana metin defalarca okunup düzeltilirken ekler çoğu zaman son gün aceleyle eklenir. Oysa enstitülerin biçim kontrolünde ekler de tıpkı ana metin gibi incelenir: numaralandırma, başlıklar, sayfa numaraları ve içindekiler tablosundaki karşılıkları tek tek kontrol edilir. Bu yazıda tezde ekler bölümünün nasıl düzenlendiğini, hangi belgelerin eke konulduğunu ve sık yapılan hataları anlatıyoruz.
Ekler Bölümü Nedir, Neden Vardır?
Ekler, ana metnin akışını bozmadan okuyucuya ek bilgi sunan belgelerdir. Bir belge çalışmayı anlamak ya da tekrar etmek için önemliyse ama metnin içinde yer alması okumayı zorlaştıracaksa, yeri ektir. Örneğin kullandığınız ölçeğin tüm maddeleri, 20 sayfalık bir ham veri tablosu ya da etik kurul onay belgesi ana metinde değil, eklerde yer alır.
Tezde Hangi Belgeler Eke Konur?
| Belge türü | Örnek |
|---|---|
| Veri toplama araçları | Anket formu, ölçekler, görüşme formu, gözlem formu |
| İzin belgeleri | Etik kurul onayı, kurum izin yazısı, ölçek kullanım izni |
| Katılımcı belgeleri | Bilgilendirilmiş onam formu, gönüllü katılım formu |
| Ek analizler | Ayrıntılı istatistik tabloları, ek analiz çıktıları |
| Uygulama materyalleri | Ders planları, eğitim programı içeriği, müdahale protokolü |
| Teknik materyal | Kod blokları, algoritmalar, devre şemaları, teknik çizimler |
| Örnek belgeler | Görüşme dökümü örneği, kodlama anahtarı, arşiv belgeleri |
Eklerin Tezdeki Yeri
Türkiye’deki tez yazım kılavuzlarının büyük çoğunluğunda ekler, kaynakçadan sonra gelir. Eklerden sonra ise genellikle özgeçmiş yer alır. Bazı kılavuzlar eklerden önce bir “EKLER” kapak sayfası ister; bazıları doğrudan Ek 1 ile başlar. Kendi enstitünüzün kılavuzunu kontrol edin.
Ekler Nasıl Numaralandırılır?
İki yaygın numaralandırma biçimi vardır:
- Rakamla: Ek 1, Ek 2, Ek 3…
- Harfle: Ek A, Ek B, Ek C…
Hangisini kullanacağınızı kılavuz belirler. Önemli olan tutarlılıktır: metin içinde, ek başlıklarında ve içindekiler tablosunda aynı biçim kullanılmalıdır. Tek bir ek varsa bazı kılavuzlar numara yerine yalnızca “EK” başlığını yeterli görür.
Ek Başlıkları Nasıl Yazılır?
Her ekin bir numarası ve açıklayıcı bir başlığı olmalıdır. Örneğin:
- Ek 1. Etik Kurul Onay Belgesi
- Ek 2. Kişisel Bilgi Formu
- Ek 3. Mesleki Tükenmişlik Ölçeği
- Ek 4. Ölçek Kullanım İzni
Başlıklar içindekiler tablosunda da aynı ifadeyle yer almalıdır. Başlıkları Word’de bir stil ile biçimlendirirseniz içindekiler tablosuna otomatik olarak eklenir.
Eklerin Sıralaması
Ekler, metinde ilk kez anıldıkları sıraya göre numaralandırılır. Metinde önce ölçeğe, sonra etik kurul onayına atıf yapıyorsanız ölçek Ek 1, etik kurul onayı Ek 2 olmalıdır. Bazı kılavuzlar izin belgelerinin en başta toplanmasını isteyebilir; bu durumda kılavuzun sırası geçerlidir.
Eklerde Sayfa Düzeni
- Sayfa numaraları: Ekler, ana metnin sayfa numaralandırmasını sürdürür. Bazı kılavuzlar eklerde sayfa numarası istemez; kontrol edin.
- Kenar boşlukları: Taranmış belgeler dahil tüm ekler tezin kenar boşluklarına uymalıdır.
- Taranmış belgeler: Etik kurul onayı gibi belgeler okunaklı çözünürlükte taranmalı ve sayfaya ortalanmalıdır. Kişisel veriler (T.C. kimlik numarası, telefon gibi) gerekirse karartılmalıdır.
- Yatay sayfalar: Geniş tablolar için yatay sayfa kullanılabilir; sayfa numarası konumunun korunmasına dikkat edin.
Metinde Eklere Nasıl Atıf Yapılır?
Ekte yer alan her belgeye metinde en az bir kez atıf yapılmalıdır. Örnek kullanımlar:
- “Araştırmada kullanılan kişisel bilgi formu Ek 2’de sunulmuştur.”
- “Ölçeğin tüm maddeleri eklerde yer almaktadır (bk. Ek 3).”
Metinde hiç anılmayan bir ek, biçim kontrolünde “gereksiz ek” olarak işaretlenebilir.
Ek mi, Ana Metin mi? Karar Vermek İçin Üç Soru
Bir belgenin nereye konacağından emin değilseniz şu üç soruyu sorun:
- Okuyucu bu belge olmadan bulguyu anlayabilir mi? Anlayabiliyorsa belge eke gidebilir.
- Belge bir sayfadan uzun mu? Uzun belgeler ana metnin akışını bozar; genellikle ekte yer alır.
- Belge tekrarlanabilirlik ya da etik açıdan gerekli mi? Veri toplama araçları ve izin belgeleri gibi materyaller metinde gerekmese de eklerde bulunmalıdır.
Örneğin araştırmanızın demografik özelliklerini gösteren kısa bir tablo ana metinde kalmalıdır; ancak ölçeğin 40 maddesinin tamamı eke gider. Benzer şekilde nitel bir çalışmada temaları özetleyen tablo metinde, görüşme dökümünden bir örnek ise ekte yer alır.
Farklı Alanlarda Ekler
Eklerin içeriği alana göre değişir. Eğitim bilimleri ve psikoloji tezlerinde ekler çoğunlukla ölçekler ve izin belgelerinden oluşur. Mühendislik tezlerinde teknik çizimler, kod parçaları ve ölçüm tabloları öne çıkar. Tarih ve edebiyat tezlerinde arşiv belgeleri, transkripsiyonlar ve görseller eklerin büyük kısmını oluşturur. Sağlık bilimlerinde ise etik kurul onayları, onam formları ve veri toplama formları neredeyse her tezde bulunur. Alanınızdaki yakın tarihli tezlere bakmak, eklerde nelerin beklendiğini görmenin pratik bir yoludur.
Eklerde Sık Yapılan Hatalar
- Eklerin içindekiler tablosunda yer almaması
- Ek numaralarının metin, başlık ve içindekilerde farklı olması
- Taranmış belgelerin kenar boşluklarını taşması
- Telif hakkı olan ölçeklerin izinsiz olarak tamamının eklenmesi
- Katılımcıların kimliğini açığa çıkaran belgelerin anonimleştirilmeden eklenmesi
- Metinde atıf yapılmayan eklerin bulunması
Ekleri Teslimden Önce Kontrol Listesi
- Her ek metinde en az bir kez anıldı mı?
- Numaralar anılma sırasına uygun mu?
- Başlıklar içindekiler tablosuyla birebir aynı mı?
- Taranmış belgeler okunaklı ve kenar boşluklarına uygun mu?
- Kişisel veriler gizlendi mi?
- Telifli materyaller için izin var mı?
Ne Zaman Destek Almalısınız
Eklerin numaralandırılması, taranmış belgelerin yerleştirilmesi ve içindekiler tablosuyla eşleştirilmesi zaman alan ayrıntılardır. Tezinizin tamamının eklerle birlikte kılavuza uygun hâle getirilmesi için Tez Düzenleme hizmetimizi inceleyebilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Ekler içindekiler tablosunda yer almalı mı?
Evet. Kılavuzların neredeyse tamamı eklerin numaraları ve başlıklarıyla içindekiler tablosunda gösterilmesini ister.
Ekler kaynakçadan önce mi sonra mı gelir?
Türkiye’deki kılavuzların çoğunda kaynakçadan sonra gelir; ancak enstitünüzün kılavuzunu mutlaka kontrol edin.
Ölçeğin tamamını eke koymak zorunda mıyım?
Telif hakkı olan ölçeklerde ölçek sahibinin izni olmadan tamamını yayımlamak sorun yaratabilir. Bu durumda örnek maddeler verip izin belgesini eklemek bir seçenektir.

