Zotero, ücretsiz ve açık kaynaklı bir kaynak yönetim programıdır. Tarayıcı eklentisiyle tek tıkla kaynak kaydetmeye, Word ya da LibreOffice’te otomatik atıf yapmaya ve binlerce stil arasında kaynakça oluşturmaya imkân tanır. Özellikle geniş stil desteği ve topluluk tarafından geliştirilen eklentileri sayesinde tez yazan öğrenciler arasında giderek daha çok tercih edilmektedir. Bu yazıda Zotero’nun kurulumunu, kaynak ekleme yollarını, Word eklentisinin kullanımını ve Türkçe tezler için pratik ipuçlarını anlatıyoruz.
Zotero’nun Temel Özellikleri
- Tamamen ücretsiz ve açık kaynaklıdır.
- Windows, macOS ve Linux’ta çalışır.
- Tarayıcı eklentisi (Zotero Connector) ile web sayfalarından, veri tabanlarından ve kütüphane kataloglarından kaynak kaydeder.
- Word, LibreOffice ve Google Docs ile entegre çalışır.
- CSL (Citation Style Language) sayesinde binlerce kaynak gösterme stilini destekler.
- Kütüphanenizi bulutta senkronize edebilir.
Adım 1: Kurulum
- Zotero’nun resmî sitesinden masaüstü uygulamasını indirip kurun.
- Aynı sayfadan tarayıcınız için Zotero Connector eklentisini kurun.
- Word eklentisi genellikle kurulumla birlikte otomatik gelir. Word’de Zotero sekmesi görünmüyorsa Zotero’nun ayarlarından “Cite > Word Processors” bölümünden eklentiyi yeniden yükleyin.
- İsterseniz ücretsiz bir Zotero hesabı açıp senkronizasyonu etkinleştirin.
Adım 2: Kaynak Ekleme Yolları
| Yöntem | Nasıl yapılır? |
|---|---|
| Tarayıcı eklentisi | Makale ya da kitap sayfasındayken eklenti simgesine tıklayın |
| Tanımlayıcı ile | Sihirli değnek simgesine DOI, ISBN ya da PMID girin |
| PDF sürükle-bırak | PDF’i Zotero’ya sürükleyin, “Üst veri al” ile künyeyi çıkarın |
| Elle giriş | “Yeni öğe” ile kaynak türünü seçip bilgileri girin |
| İçe aktarma | BibTeX, RIS gibi dosyaları ya da başka programlardan kütüphaneleri içe aktarın |
Adım 3: Kütüphaneyi Düzenleme
Kaynaklarınızı tez bölümlerine göre koleksiyonlara ayırabilir, etiketlerle sınıflandırabilir ve her kaynağa not ekleyebilirsiniz. Örneğin “Kuramsal Çerçeve”, “Yöntem” ve “Tartışma” koleksiyonları oluşturmak, yazım sırasında ilgili kaynaklara hızla ulaşmanızı sağlar. Zotero’nun yerleşik PDF okuyucusuyla vurguladığınız bölümler ve notlarınız da kaynakla birlikte saklanır.
Adım 4: Word’de Atıf Yapma
- Word’de Zotero sekmesine geçin.
- Add/Edit Citation (Atıf Ekle/Düzenle) düğmesine tıklayın.
- İlk kullanımda stil seçim penceresi açılır; enstitünüzün istediği stili seçin.
- Açılan arama çubuğuna yazar adı ya da başlıktan bir kelime yazın, kaynağı seçin ve Enter’a basın.
- Sayfa numarası eklemek için arama çubuğunda seçili atıfa tıklayıp “Sayfa” alanına numarayı yazın.
Adım 5: Kaynakça Ekleme
Kaynakça bölümüne gelin ve Add/Edit Bibliography düğmesine tıklayın. Zotero, belgede atıf yaptığınız tüm kaynakları seçtiğiniz stile göre listeler. Yeni atıf ekledikçe Refresh ile kaynakçayı güncelleyebilirsiniz.
Adım 6: Stil Değiştirme
Document Preferences (Belge Tercihleri) menüsünden stili değiştirebilirsiniz. Listede olmayan stiller için Zotero Style Repository’den (stil deposu) arama yapıp yükleyebilirsiniz. APA 7, Chicago, IEEE, Vancouver, MLA ve pek çok dergiye özel stil bu depoda bulunur. Türkçe kaynak gösterme sistemleri için hazırlanmış stiller de topluluk tarafından paylaşılmaktadır.
Türkçe Tezler İçin İpuçları
- Dil ayarı: Document Preferences’ta dil olarak Türkçe seçildiğinde “et al.” yerine “vd.”, “and” yerine “ve” gibi ifadeler kullanılabilir (stil destekliyorsa).
- Türkçe karakterler: Otomatik çekilen künyelerde bozuk karakterleri düzeltin.
- Başlık büyük harf kullanımı: Zotero bazı stillerde başlıkları otomatik dönüştürür; Türkçe başlıklarda “İ/I” dönüşümlerine dikkat edin.
- Tezler ve arşiv belgeleri: Doğru öğe türünü (Thesis, Manuscript gibi) seçin.
- Son kontrol: Kaynakçayı teslimden önce kılavuzla karşılaştırarak elle kontrol edin.
Zotero ile Çalışırken Dikkat Edilecekler
- Atıfları Word’de elle değiştirmeyin; değiştirilen atıf Zotero ile bağlantısını kaybedebilir.
- Belgeyi farklı bilgisayarlarda düzenliyorsanız aynı kütüphaneyi senkronize edin.
- Tezin son hâlinde, gerekiyorsa bir yedek alıp “Unlink Citations” ile atıfları düz metne çevirin; bu işlemden sonra otomatik güncelleme yapılamaz.
- Kütüphanenizi düzenli olarak yedekleyin.
LaTeX Kullananlar İçin Zotero
Tezinizi LaTeX ile yazıyorsanız Zotero kütüphanenizi BibTeX ya da BibLaTeX formatında dışa aktarabilirsiniz. Better BibTeX adlı eklenti bu süreci büyük ölçüde kolaylaştırır: her kaynak için kalıcı ve okunabilir atıf anahtarları (ör. kaya2021osmanli) oluşturur ve kütüphanenizdeki değişiklikleri .bib dosyasına otomatik yansıtır. Overleaf kullanıyorsanız Zotero kütüphanenizi doğrudan Overleaf projesine bağlamak da mümkündür.
Grup Kütüphaneleri
Zotero’nun ücretsiz grup özelliğiyle danışmanınız ya da araştırma ekibinizle ortak bir kütüphane oluşturabilirsiniz. Grup üyeleri kaynak ekleyebilir, not paylaşabilir ve aynı kaynakları atıf için kullanabilir. Tez grubunuz ya da laboratuvarınız için ortak bir kaynak havuzu oluşturmak, özellikle aynı alanda çalışan öğrenciler arasında zaman kazandırır.
Sık Yapılan Hatalar
- Otomatik künyeleri kontrol etmemek
- Çift kayıtları birleştirmemek (Zotero’nun “Duplicate Items” özelliğini kullanın)
- Yanlış öğe türüyle kaydetmek (ör. tezi makale olarak)
- Stili kılavuzla karşılaştırmadan kullanmak
- Atıfları elle düzenlemek
Ne Zaman Destek Almalısınız
Zotero’nun ürettiği kaynakça, enstitü kılavuzlarındaki özel kuralları her zaman karşılamaz. Kaynakça ve atıflarınızın kılavuza birebir uyumlu hâle getirilmesi için Tez Düzenleme hizmetimizi inceleyebilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Zotero tamamen ücretsiz mi?
Program ücretsizdir. Bulut depolamada ücretsiz alan sınırlıdır; daha fazla alan için ücretli plan vardır. Yerel kullanım için ücret gerekmez.
Zotero Google Docs ile çalışır mı?
Evet, Zotero Connector yüklüyken Google Docs’ta Zotero menüsü görünür.
Mendeley’den Zotero’ya geçebilir miyim?
Evet. Zotero’nun içe aktarma özelliğiyle Mendeley kütüphanenizi aktarabilirsiniz.