Önsöz, tezin okuyucuyla kurduğu ilk kişisel temastır. Bu sayfada yazar, çalışmanın nasıl ortaya çıktığını, konuya neden ilgi duyduğunu ve süreçte kimlerden destek aldığını kısaca anlatır. Pek çok öğrenci önsözü teşekkür sayfasıyla karıştırır ya da başka tezlerden kalıp ifadelerle doldurur. Bu yazıda tez önsözünün ne olduğunu, nelere yer verilmesi gerektiğini, uzunluğunu, teşekkür sayfasından farkını ve örnek önsöz metinlerini bulacaksınız.
Önsöz Nedir?
Önsöz, tezin ana metninden önce yer alan ve yazarın çalışmayla ilgili kişisel değerlendirmelerini içeren kısa bir metindir. Akademik bir bölüm değildir; bu nedenle kaynak gösterilmez, bulgu ya da tartışma yer almaz. Önsöz, okuyucuya çalışmanın arka planını ve yazarın motivasyonunu gösterir.
Önsöz ile Teşekkür Arasındaki Fark
| Özellik | Önsöz | Teşekkür |
|---|---|---|
| Amaç | Çalışmanın ortaya çıkış sürecini ve önemini anlatmak | Katkı sunanları anmak |
| İçerik | Konuya ilgi, çalışmanın amacı, kısa bir çerçeve | Danışman, jüri, kurumlar, aile |
| Uzunluk | Genellikle bir sayfa | Genellikle bir sayfadan kısa |
| Zorunluluk | Kılavuza göre değişir | Çoğunlukla isteğe bağlı |
Pek çok Türk üniversitesinin kılavuzunda önsöz ve teşekkür tek bir sayfada birleştirilir. Bu durumda metnin ilk bölümü önsöz niteliğinde, son bölümü teşekkür niteliğinde olur.
Önsözde Nelere Yer Verilir?
- Konuya ilginin kaynağı: Bu konuyu neden seçtiğiniz, sizi bu çalışmaya yönelten deneyim ya da gözlem.
- Çalışmanın kısa çerçevesi: Tezin neyi incelediği, bir-iki cümleyle.
- Çalışmanın önemi: Tezin kime ve neye katkı sunmayı amaçladığı.
- Süreçteki önemli dönemeçler: Varsa veri toplama sürecindeki özel durumlar, alan çalışması deneyimleri.
- Teşekkürler: Önsöz ve teşekkür birleşikse son paragraflarda.
Önsözde Nelerden Kaçınılmalı?
- Özetin ya da girişin tekrarı
- Kaynak gösterme ve alıntılar
- Bulguların ayrıntılı anlatımı
- Aşırı duygusal ya da abartılı ifadeler
- Kurumlara ya da kişilere yönelik eleştiriler
- Başka tezlerden kopyalanmış kalıp paragraflar
Önsöz Uzunluğu ve Biçimi
Önsöz genellikle bir sayfayı geçmez; üç-beş paragraflık bir metin yeterlidir. Ön sayfalar arasında yer aldığı için Roma rakamıyla numaralandırılır ve içindekiler tablosunda “ÖNSÖZ” başlığıyla gösterilir. Metnin sonunda sağa hizalı olarak yazarın adı soyadı ve tarih yer alır.
Örnek Önsöz 1 (Eğitim Bilimleri)
“Sınıf öğretmeni olarak çalıştığım yıllarda, öğretmenlerin mesleki doyumlarının yalnızca ücret ve çalışma koşullarıyla değil, okul yöneticileriyle kurdukları ilişkiyle de yakından bağlantılı olduğunu gözlemledim. Bu gözlem, okul yöneticilerinin liderlik stilleri ile öğretmenlerin iş doyumu arasındaki ilişkiyi incelemek üzere bu çalışmaya başlamamın temel nedeni oldu.
Çalışmanın, okul yöneticilerinin mesleki gelişim programlarına ve eğitim politikalarına katkı sunmasını umuyorum.
Tez sürecim boyunca bilgisi ve sabrıyla bana yol gösteren danışmanım Prof. Dr. …’ya, araştırmaya katılan tüm öğretmen arkadaşlarıma ve her zaman yanımda olan aileme teşekkür ederim.”
Örnek Önsöz 2 (Tarih)
“Osmanlı taşra kentlerinde gündelik hayatı anlamaya yönelik ilgim, lisans döneminde okuduğum bir kadı sicili kaydıyla başladı. Bir mahalle sakininin komşusuyla yaşadığı sıradan bir anlaşmazlığın, dönemin toplumsal ilişkilerine dair ne kadar zengin bilgi sunduğunu fark etmek beni bu çalışmaya yönlendirdi.
Bu tez, … sancağına ait sicilleri esas alarak 18. yüzyılda kentsel mekânın nasıl kullanıldığını incelemektedir. Arşiv çalışmaları sırasında belgelerin okunmasında yardımcı olan arşiv çalışanlarına ve değerli katkılarıyla çalışmaya yön veren danışmanım Doç. Dr. …’ya teşekkürü borç bilirim.”
Önsözün Dili
Önsözde birinci tekil şahıs kullanımı yaygındır ve kabul görür. Ancak dilin yine de akademik bir metne uygun, sade ve özenli olması gerekir. Önsöz, jüri üyelerinin ve okuyucuların tezle ilgili ilk izlenimini oluşturur; yazım ve noktalama hataları bu izlenimi olumsuz etkiler.
Önsözü Ne Zaman Yazmalısınız?
Önsözü tezin sonunda yazmak en doğrusudur. Çünkü çalışmanın neyi başardığını, süreçte nelerin öne çıktığını ve kimlere teşekkür etmeniz gerektiğini ancak sonunda tam olarak bilirsiniz. Jüri düzeltmelerinden sonra önsözü bir kez daha gözden geçirin.
Ne Zaman Destek Almalısınız
Önsöz gibi kısa ama görünür metinlerde dil ve üslup hataları kolayca fark edilir. Ön sayfalarınızın dil kontrolü için Redaksiyon, biçimlendirme için Tez Düzenleme hizmetimizi inceleyebilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Önsöz zorunlu mu?
Enstitüye göre değişir. Bazı kılavuzlar önsöz sayfasını zorunlu tutar, bazıları isteğe bağlı bırakır.
Önsözde kaynak gösterilir mi?
Genellikle hayır. Önsöz kişisel bir değerlendirme metnidir.
İngilizce tezde önsöz nasıl adlandırılır?
İngilizce tezlerde “Preface” ya da teşekkürle birleşikse “Acknowledgements” başlığı kullanılır.