Türkiye’deki tezlerin neredeyse tamamında, ön sayfalar arasında bir etik beyan ya da bilimsel etik bildirimi sayfası yer alır. Bu sayfada yazar, tezin hazırlanmasında bilimsel etik ilkelere uyduğunu, yararlandığı tüm kaynakları gösterdiğini ve verilerde herhangi bir tahrifat yapmadığını beyan eder. Bu yazıda etik beyan sayfasının ne olduğunu, içermesi gereken ifadeleri, örnek beyan metnini ve son yıllarda gündeme gelen yapay zeka beyanıyla ilişkisini anlatıyoruz.
Bilimsel Etik Beyan Nedir?
Bilimsel etik beyan, tez yazarının çalışmasının özgün olduğunu ve akademik dürüstlük kurallarına uygun hazırlandığını imzasıyla taahhüt ettiği resmî bir metindir. Bu beyan, olası bir intihal ya da etik ihlal iddiasında yazarın sorumluluğunu belgeler. Bu nedenle sayfa, biçimsel bir zorunluluktan öte hukuki ve etik bir anlam taşır.
Beyan Metninde Yer Alan Taahhütler
Enstitülerin kullandığı beyan metinleri farklı olsa da genellikle şu taahhütleri içerir:
- Tezin bilimsel etik ve akademik kurallara uygun olarak hazırlandığı
- Tezde yer alan tüm bilgilerin etik davranış ilkelerine uygun olarak elde edildiği
- Başkalarının eserlerinden yararlanılan her durumda kaynak gösterildiği
- Kullanılan verilerde herhangi bir tahrifat ya da uydurma yapılmadığı
- Tezin daha önce başka bir kurumda tez olarak sunulmadığı
- Tezin enstitünün tez yazım kılavuzuna uygun olarak yazıldığı
Örnek Bilimsel Etik Beyan Metni
BİLİMSEL ETİK BEYANI
“Yüksek lisans tezi olarak sunduğum ‘…’ başlıklı çalışmanın, tez önerisinden sonuçlanmasına kadar geçen süreçte bilimsel etik ve akademik kurallara özenle uyularak tarafımdan yazıldığını; tezde yer alan tüm bilgilerin bilimsel ve akademik kurallar çerçevesinde elde edildiğini; tezde yararlandığım eserlere atıf yapılarak kaynak gösterildiğini ve bu eserlerin kaynakçada yer aldığını; tezin yazımında … Üniversitesi … Enstitüsü Tez Yazım Kılavuzu’na uyulduğunu; tezde herhangi bir veri tahrifatı yapılmadığını ve tezimin herhangi bir bölümünü bu üniversiteye veya başka bir üniversiteye başka bir tez çalışması olarak sunmadığımı beyan ederim.”
Tarih
Ad SOYAD
İmza
Bu metin genel bir örnektir. Enstitünüz kendi beyan metnini veriyorsa onu kelimesi kelimesine kullanın; metinde değişiklik yapmayın.
Etik Kurul Bilgisi
Bazı enstitüler etik beyan sayfasında ya da hemen ardından etik kurul onayına ilişkin bilgilerin de verilmesini ister:
“Bu çalışma için … Etik Kurulu’ndan … tarih ve … sayılı karar ile onay alınmıştır.”
Etik kurul onayı gerektirmeyen çalışmalarda ise bunun beyan edilmesi istenebilir: “Bu çalışma, etik kurul izni gerektiren çalışmalar arasında yer almamaktadır.”
Yapay Zeka Kullanım Beyanı
Yapay zeka araçlarının yaygınlaşmasıyla birlikte pek çok üniversite, etik beyan sayfasına yapay zeka kullanımına dair bir bölüm eklemiş ya da ayrı bir beyan formu istemeye başlamıştır. Bu beyanda genellikle şu bilgiler yer alır:
- Tezin hazırlanmasında yapay zeka aracı kullanılıp kullanılmadığı
- Kullanıldıysa hangi araç ve hangi amaçla (dil düzeltme, çeviri, kod yazımı gibi)
- Yapay zeka çıktılarının yazar tarafından kontrol edildiği ve sorumluluğun yazara ait olduğu
Örnek ifade: “Bu tezin hazırlanmasında yapay zeka araçları yalnızca dil ve yazım kontrolü amacıyla kullanılmış; üretilen öneriler tarafımdan değerlendirilmiştir. Tezin içeriğinden ve özgünlüğünden tamamen sorumluyum.”
Enstitünüzün bu konuda bir şablonu varsa onu kullanın.
İmza ve Tarih
Etik beyan sayfası yazar tarafından imzalanır. Elektronik teslimlerde e-imza ya da taranmış ıslak imza kullanılabilir; bazı enstitüler elektronik kopyada imza yerine yalnızca ad soyad yazılmasını ister. Tarih, genellikle tezin teslim tarihidir. Kılavuzun bu konudaki kuralını kontrol edin.
Sayfanın Biçimi
- Başlık, diğer ön sayfa başlıklarıyla aynı stilde yazılır.
- Metin iki yana yaslı, tezin genel satır aralığıyla yazılır.
- Sayfa, Roma rakamıyla numaralandırılır.
- İçindekiler tablosunda yer alıp almayacağı kılavuza göre değişir.
Sık Yapılan Hatalar
- Başka bir üniversitenin beyan metnini kullanmak
- Metinde tez başlığını ya da tez türünü güncellememek
- Beyanı imzalamamak ya da tarih yazmamak
- Yapay zeka beyanı istendiği halde eklememek
- Etik kurul bilgisini eksik yazmak
Ne Zaman Destek Almalısınız
Etik beyan, onay sayfası ve diğer ön sayfaların kılavuzdaki sıraya ve biçime uygun hazırlanması için Tez Düzenleme hizmetimizi inceleyebilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Etik beyan sayfası zorunlu mu?
Türkiye’deki enstitülerin büyük çoğunluğunda zorunludur.
Beyan metnini kendim yazabilir miyim?
Enstitünüz bir metin veriyorsa onu kullanmalısınız. Vermiyorsa yukarıdaki örneğe benzer bir metin hazırlayabilirsiniz.
Etik beyanda yanlış beyanın sonucu nedir?
Etik ihlal tespit edilmesi hâlinde, mezuniyet sonrasında bile diplomanın iptali dahil ciddi yaptırımlar uygulanabilir.