Dipnot Nasıl Yazılır? Örneklerle Dipnot Kuralları

Dipnot Nasıl Yazılır? Örneklerle Dipnot Kuralları

Dipnot, sayfanın altına yerleştirilen ve metindeki bir ifadenin kaynağını ya da ek açıklamasını veren nottur. Tarih, hukuk, ilahiyat, edebiyat ve sanat gibi alanlarda tezlerin büyük bölümü dipnotlu atıf sistemiyle yazılır. Dipnotun doğru yazılması hem akademik güvenilirlik hem de enstitünün biçim kontrolü açısından önemlidir. Bu yazıda dipnotun ne olduğunu, türlerini, ilk ve tekrar eden atıfların nasıl yazıldığını ve farklı kaynak türleri için dipnot örneklerini bulacaksınız.

Dipnot Türleri

  • Kaynak dipnotu: Metinde yararlanılan eserin künyesini verir.
  • Açıklama dipnotu: Metnin akışını bozmadan bir kavramı açıklar, ek bilgi verir ya da tartışmaya not düşer.
  • Karşılaştırma (bk.) dipnotu: Okuyucuyu başka bir kaynağa ya da tezin başka bir bölümüne yönlendirir.

Açıklama dipnotlarını ölçülü kullanın. Çok uzun ve sık açıklama dipnotları, önemli bilgilerin metin yerine sayfa altına kaçtığı izlenimini verir.

Dipnotun Temel Kuralları

  • Dipnot numarası metinde, ilgili ifadenin sonunda üst simge olarak verilir.
  • Numaralar tez boyunca ya da her bölümde yeniden başlayacak şekilde sıralanır; hangisinin kullanılacağına kılavuz karar verir.
  • Dipnot metni, ana metinden daha küçük puntoyla ve tek satır aralığıyla yazılır (genellikle 10 punto).
  • Dipnotlar, ana metinden kısa bir çizgiyle ayrılır.
  • Her dipnot büyük harfle başlar ve nokta ile biter.

İlk Atıf: Tam Künye

Bir esere ilk kez atıf yaparken dipnotta tam künye verilir. Genel biçim (Chicago ve ISNAD tarzı):

Kitap:
Ad Soyad, Eser Adı (Yayın Yeri: Yayınevi, Yıl), sayfa.
Örnek: Ahmet Kaya, Türk Modernleşmesi (İstanbul: Örnek Yayınları, 2018), 45.

Makale:
Ad Soyad, “Makale Başlığı”, Dergi Adı Cilt/Sayı (Yıl), sayfa.
Örnek: Ayşe Demir, “Tanzimat Döneminde Eğitim”, Tarih Araştırmaları 12/3 (2020), 88.

Tez:
Ad Soyad, Tez Başlığı (Şehir: Üniversite, Enstitü, Tez Türü, Yıl), sayfa.

Web sayfası:
Kurum ya da Yazar, “Sayfa Başlığı” (Erişim Tarihi).

Tekrar Eden Atıflar

Aynı esere ikinci kez atıf yaparken tam künyeyi tekrarlamak yerine kısaltılmış biçim kullanılır. İki yaygın yöntem vardır:

YöntemÖrnekAçıklama
Kısa dipnotKaya, Türk Modernleşmesi, 52.Soyad, kısa eser adı, sayfa. ISNAD 2 ve Chicago’da önerilir.
a.g.e. / a.g.m.Kaya, a.g.e., s. 52.“Adı geçen eser/makale”. Eski Türkçe kılavuzlarda yaygındır.
Aynı yer (Ibid.)Aynı yer. / Ibid., 53.Hemen önceki dipnottaki esere atıf. Bazı kılavuzlarda kullanılır.

Kısa dipnot sistemi, okuyucunun önceki dipnotları aramasına gerek bırakmadığı için giderek daha çok tercih edilmektedir. Hangi yöntem kullanılırsa kullanılsın tez boyunca tutarlı olunmalıdır. Özellikle a.g.e. kullanımında, aynı yazarın birden fazla eserine atıf yapıyorsanız hangi eserin kastedildiği belirsiz kalabilir; bu durumda kısa dipnot tercih edilmelidir.

Açıklama Dipnotu Örnekleri

  • “Bu çalışmada ‘taşra’ kavramı, İstanbul dışındaki idari birimleri ifade edecek şekilde kullanılmıştır.”
  • “Belgedeki tarih hicrî takvime göredir; miladî karşılığı 1845’tir.”
  • “Konuyla ilgili farklı bir görüş için bk. Demir, ‘Tanzimat Döneminde Eğitim’, 92.”

Dipnot Numarasının Yeri

Dipnot numarasının noktalama işaretinden önce mi sonra mı geleceği kullanılan sisteme ve kılavuza göre değişir. Chicago ve ISNAD’da numara genellikle noktalama işaretinden sonra konur: …ifade edilmiştir.12 Bazı Türkçe kılavuzlar ise noktadan önce konmasını ister. Kılavuzunuzdaki kuralı uygulayın ve tüm tezde tutarlı olun.

Word’de Dipnot Eklemek

Word’de dipnot eklemek için imleci ilgili yere getirip Başvurular > Dipnot Ekle komutunu kullanın. Dipnotları elle yazmak yerine bu komutla eklerseniz numaralar otomatik güncellenir. Dipnot yazı tipini ve puntosunu “Dipnot Metni” stilini değiştirerek tüm dipnotlarda tek seferde ayarlayabilirsiniz.

Farklı Kaynak Türleri İçin Dipnot Örnekleri

Kaynak türüİlk dipnot örneği
Çeviri kitapYazar Adı, Eser Adı, çev. Çevirmen Adı (Yer: Yayınevi, Yıl), sayfa.
Editörlü kitapta bölümYazar Adı, “Bölüm Adı”, Kitap Adı, ed. Editör Adı (Yer: Yayınevi, Yıl), sayfa.
Ansiklopedi maddesiYazar Adı, “Madde Adı”, Ansiklopedi Adı (Yer: Yayınevi, Yıl), cilt, sayfa.
Gazete haberiYazar Adı, “Haber Başlığı”, Gazete Adı, Gün Ay Yıl, sayfa.
KanunKanun Adı, Kanun No, Resmî Gazete Tarih ve Sayı, madde.
RöportajGörüşülen Kişi, Görüşmeyi yapan tarafından yapılan görüşme, Yer, Tarih.

Bu örnekler genel bir fikir vermek içindir. Kullandığınız sistemin (Chicago, ISNAD ya da enstitü kılavuzu) ayrıntılı kurallarına uyun.

Dipnot Yoğunluğu Ne Kadar Olmalı?

Her cümleye dipnot koymak metni okunmaz hâle getirir; hiç dipnot kullanmamak ise bilgilerin kaynağının belirsiz kalmasına yol açar. Genel ilke, başkasına ait her bilgi, görüş ya da alıntının kaynağını göstermektir. Aynı paragrafta aynı kaynaktan yararlandıysanız paragraf sonunda tek bir dipnotla birden fazla sayfayı gösterebilirsiniz (ör. 45-48).

Sık Yapılan Hatalar

  • İlk atıfta tam künye vermemek
  • a.g.e. ve kısa dipnotu karışık kullanmak
  • Dipnotta sayfa numarasını unutmak
  • Dipnotları elle numaralandırmak
  • Dipnotta atıf yapılan eseri kaynakçaya eklememek
  • Dipnot puntosunu ve satır aralığını kılavuza göre ayarlamamak

Ne Zaman Destek Almalısınız

Yüzlerce dipnotun ilk ve tekrar eden atıf kurallarına göre düzenlenmesi, kaynakçayla eşleştirilmesi ve biçimlendirilmesi titizlik ister. Bu konuda Tez Düzenleme hizmetimizi inceleyebilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Dipnotlu sistemde kaynakça gerekir mi?
Evet. Dipnotlu sistemlerde de tezin sonunda tüm kaynakları içeren bir kaynakça yer alır.

Dipnotlar her bölümde yeniden 1’den başlamalı mı?
Kılavuza bağlıdır. Bazı enstitüler tez boyunca kesintisiz numara, bazıları her bölümde yeniden başlatmayı ister.

APA stilinde dipnot kullanılır mı?
APA’da kaynak gösterme metin içinde yapılır; dipnotlar yalnızca kısa açıklamalar ya da telif notları için sınırlı olarak kullanılır.

Yorum bırakın