Bazı enstitüler, özellikle tezin Türkçe dışında bir dilde yazıldığı durumlarda ya da doktora tezlerinde, standart özetin yanında bir de genişletilmiş özet (extended abstract) ister. Genişletilmiş özet, tezin tamamını okumayan birinin çalışmanın amacını, yöntemini, bulgularını ve sonuçlarını ayrıntılı biçimde anlayabilmesini sağlayan uzun bir özettir. Bu yazıda genişletilmiş özetin ne olduğunu, hangi tezlerde istendiğini, uzunluğunu, bölüm yapısını ve standart özetten farklarını anlatıyoruz.
Genişletilmiş Özet Nedir?
Genişletilmiş özet, standart bir özetin (genellikle 150-300 kelime) kapsayamayacağı ayrıntıları sunan, birkaç sayfalık yapılandırılmış bir metindir. Tezin kısa bir versiyonu gibi düşünülebilir: okuyucu, bu metni okuyarak çalışmanın neden yapıldığını, nasıl yapıldığını, ne bulunduğunu ve bu bulguların ne anlama geldiğini kavrar.
Hangi Tezlerde İstenir?
- Yabancı dilde yazılan tezler: İngilizce ya da başka bir dilde yazılan tezlerde Türkçe genişletilmiş özet istenebilir; böylece tezin içeriği Türkçe okuyucuya da ulaşır.
- Türkçe yazılan tezler: Bazı enstitüler uluslararası görünürlük için İngilizce genişletilmiş özet (extended abstract) ister.
- Doktora tezleri: Bazı programlarda doktora tezleri için zorunlu tutulur.
- Dergiler: Türkçe makale yayımlayan bazı dergiler de İngilizce genişletilmiş özet ister.
Genişletilmiş özet her enstitüde istenmez. Kılavuzunuzda bu bölümün tanımlanıp tanımlanmadığını kontrol etmeniz gerekmektedir.
Standart Özet ile Karşılaştırma
| Özellik | Standart özet | Genişletilmiş özet |
|---|---|---|
| Uzunluk | Genellikle 150-300 kelime | Genellikle 1.000-2.000 kelime ya da birkaç sayfa (kılavuza göre) |
| Yapı | Tek paragraf ya da kısa bölümler | Alt başlıklı, yapılandırılmış |
| Ayrıntı | Temel bilgiler | Literatür bağlamı, yöntem ayrıntıları, ana bulgular |
| Kaynak | Kaynak gösterilmez | Kılavuza göre sınırlı kaynak gösterilebilir |
| Tablo/şekil | Yer almaz | Genellikle yer almaz; bazı kılavuzlar izin verir |
Genişletilmiş Özetin Bölüm Yapısı
Yaygın bir yapı şöyledir:
- Giriş (Introduction): Konunun önemi, literatürdeki boşluk ve problem cümlesi. Bir-iki paragraf.
- Amaç (Purpose): Araştırmanın genel amacı ve araştırma soruları.
- Yöntem (Method): Araştırma deseni, örneklem, veri toplama araçları ve analiz yöntemleri.
- Bulgular (Findings/Results): Her araştırma sorusuna ilişkin temel bulgular; önemli istatistik değerler.
- Tartışma ve Sonuç (Discussion and Conclusion): Bulguların literatürle ilişkisi, çıkarımlar.
- Öneriler (Recommendations): Uygulamaya ve gelecek araştırmalara yönelik öneriler.
Yazım İpuçları
- Bağımsız bir metin olarak yazın: Okuyucu tezin geri kalanını okumadan genişletilmiş özeti anlayabilmelidir.
- Tezden kopyala-yapıştır yapmayın: Bölümlerden cümle cümle aktarmak yerine özgün ve akıcı bir özet metni yazın.
- Bulgulara ağırlık verin: Okuyucunun en çok merak ettiği kısım bulgulardır; ana sonuçları sayılarla destekleyin.
- Tutarlılığı koruyun: Kavramlar, örneklem sayıları ve istatistik değerler tezin ana metniyle birebir aynı olmalıdır.
- Dil kalitesine özen gösterin: Özellikle İngilizce genişletilmiş özetlerde akademik İngilizce kullanımı önemlidir; makine çevirisine dayanmayın.
Örnek Giriş Paragrafı (Türkçe)
“Öğretmen tükenmişliği, eğitim kalitesini doğrudan etkileyen önemli bir sorundur. Alanyazındaki çalışmalar, iş yükünün tükenmişliği artırdığını tutarlı biçimde ortaya koymaktadır. Ancak pandemi sonrası dönemde değişen çalışma koşullarının bu ilişkiyi nasıl etkilediğine dair Türkiye örnekleminde sınırlı sayıda çalışma bulunmaktadır. Bu araştırmanın amacı, pandemi sonrası dönemde ortaokul öğretmenlerinin iş yükü algıları ile tükenmişlik düzeyleri arasındaki ilişkide sosyal desteğin aracı rolünü incelemektir.”
Genişletilmiş Özetin Tezdeki Yeri
Genişletilmiş özet, kılavuza göre ön sayfalarda (özet ve abstract’tan sonra) ya da tezin sonunda (kaynakçadan önce veya sonra) yer alabilir. İçindekiler tablosunda başlığıyla gösterilir. Ön sayfalardaysa Roma rakamıyla, ana metinden sonraysa normal sayfa numaralarıyla numaralandırılır.
Sık Yapılan Hatalar
- Standart özeti biraz uzatarak genişletilmiş özet diye sunmak
- Kılavuzdaki kelime ya da sayfa sınırına uymamak
- Bulgulara yeterince yer vermemek
- Ana metinle çelişen sayılar kullanmak
- Makine çevirisiyle hazırlanmış, akıcı olmayan İngilizce metin
Ne Zaman Destek Almalısınız
Genişletilmiş özetin, özellikle yabancı dilde yazılanların, akademik dil açısından güçlü olması tezin ilk izlenimini belirler. Metninizin dil kontrolü için Redaksiyon, ön sayfaların biçimlendirilmesi için Tez Düzenleme hizmetimizi inceleyebilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Genişletilmiş özette kaynak gösterilir mi?
Kılavuza bağlıdır. Bazı enstitüler sınırlı sayıda temel kaynağa atıf yapılmasına izin verir; bazıları hiç kaynak istemez.
Genişletilmiş özete anahtar kelime eklenir mi?
Genellikle standart özetteki anahtar kelimeler yeterlidir; ancak bazı kılavuzlar genişletilmiş özetin sonunda da anahtar kelime ister.
Genişletilmiş özet ile özet aynı dilde olabilir mi?
Genellikle genişletilmiş özet, tezin yazıldığı dilden farklı bir dilde istenir.