Tıp, diş hekimliği, hemşirelik, eczacılık ve diğer sağlık bilimleri alanlarında yazılan tezlerin büyük bölümünde Vancouver kaynak gösterme stili kullanılır. Uluslararası Tıp Dergisi Editörleri Komitesi’nin (ICMJE) önerileri doğrultusunda gelişen bu stil, numaralı atıf sistemine dayanır ve ABD Ulusal Tıp Kütüphanesi’nin (NLM) kurallarını esas alır. Bu yazıda Vancouver stiline göre metin içi atıf ve kaynakça yazımını, dergi kısaltmalarını, yazar sayısı kuralını ve sağlık tezlerinde sık yapılan hataları anlatıyoruz.
Vancouver Stilinin Temel Kuralları
- Kaynaklar metinde ilk atıf sırasına göre numaralandırılır.
- Numara metinde üst simge ya da parantez/köşeli parantez içinde gösterilir; hangi biçimin kullanılacağı enstitü kılavuzuna göre değişir.
- Kaynakça numara sırasına göre dizilir.
- Yazar adları “Soyad Baş harfler” biçiminde, noktalama olmadan yazılır: Kaya A, Demir BC.
- Dergi adları NLM kısaltmalarıyla yazılır.
Metin İçi Atıf Biçimleri
| Biçim | Örnek |
|---|---|
| Üst simge | … risk faktörü olduğu bildirilmiştir.3 |
| Parantez | … risk faktörü olduğu bildirilmiştir (3). |
| Köşeli parantez | … risk faktörü olduğu bildirilmiştir [3]. |
| Birden fazla kaynak | (3,5,8) ya da (4-7) |
Tezin tamamında tek bir biçim kullanın. Üst simge kullanıyorsanız numaranın noktalama işaretine göre konumunu kılavuza göre belirleyin.
Kaynakça Örnekleri
Dergi Makalesi
1. Kaya A, Demir B, Yılmaz C. Yoğun bakım hastalarında basınç yarası risk faktörleri. Turk J Med Sci. 2022;52(3):456-63.
Yıl, cilt, sayı ve sayfa bilgileri arasında boşluk kullanılmadan “Yıl;Cilt(Sayı):Sayfa” biçimi uygulanır. Sayfa aralığında tekrar eden rakamlar kısaltılabilir (456-63).
Altıdan Fazla Yazarlı Makale
2. Kaya A, Demir B, Yılmaz C, Can D, Er E, Ak F, et al. Makale başlığı. Dergi Kısaltması. 2023;15(2):100-10.
NLM kuralına göre altı yazara kadar tüm yazarlar yazılır; daha fazla yazar varsa ilk altı yazardan sonra “et al.” (Türkçe tezlerde kılavuza göre “ve ark.”) eklenir.
Kitap
3. Soyad A. Kitap başlığı. 2. baskı. Şehir: Yayınevi; 2020.
Kitap Bölümü
4. Soyad A. Bölüm başlığı. In: Editör B, editör. Kitap başlığı. Şehir: Yayınevi; 2019. p. 45-60.
Tez
5. Soyad A. Tez başlığı [uzmanlık tezi]. Şehir: Üniversite; 2021.
Web Sayfası
6. Dünya Sağlık Örgütü. Sayfa başlığı [Internet]. 2024 [erişim tarihi 10 Ekim 2026]. Erişim adresi: https://…
Dergi Kısaltmaları Nasıl Bulunur?
Vancouver’da dergi adları NLM Katalog’undaki resmî kısaltmalarla yazılır. Örneğin “The New England Journal of Medicine” için “N Engl J Med”, “The Lancet” için “Lancet” kullanılır. Kısaltmaları NLM Catalog’da dergi adıyla arama yaparak bulabilirsiniz. PubMed’de dizinlenmeyen Türkçe dergiler için derginin kendi önerdiği kısaltmayı ya da tam adını kullanın.
DOI ve PMID
Güncel uygulamalarda kaynakçaya DOI eklenmesi giderek yaygınlaşmaktadır. Bazı kılavuzlar PMID (PubMed kimlik numarası) da isteyebilir. Örnek:
Kaya A, Demir B. Makale başlığı. Dergi Kısaltması. 2022;10(1):1-8. doi:10.xxxx/xxxxx
Enstitünüzün kılavuzu DOI istemiyorsa eklemek zorunlu değildir; ancak tüm kaynaklarda tutarlı olun.
Sağlık Tezlerinde Dikkat Edilecek Özel Noktalar
- Güncellik: Tıp literatürü hızla değiştiği için kaynakların büyük bölümünün son 5-10 yıla ait olması beklenir.
- Kılavuzlar: Klinik uygulama kılavuzlarının güncel sürümüne atıf yapın.
- Geri çekilmiş makaleler: Atıf yaptığınız makalenin geri çekilip çekilmediğini PubMed ya da dergi sayfasından kontrol edin.
- Birincil kaynak: Ders kitapları yerine mümkün olduğunca özgün araştırmalara atıf yapın.
Türkçe Sağlık Tezlerinde Uygulama
Türkiye’deki tıp fakülteleri ve sağlık bilimleri enstitüleri, Vancouver’ı kendi kılavuzlarında bazı uyarlamalarla kullanır. En sık görülen uyarlamalar şunlardır:
- “et al.” yerine “ve ark.” kullanımı
- “In:” yerine “İçinde:” kullanımı
- “[Internet]” ve “[cited]” ifadelerinin Türkçe karşılıklarıyla yazılması (“[İnternet]”, “[erişim tarihi]”)
- Uzmanlık tezlerinde tez türünün “[Uzmanlık Tezi]” olarak belirtilmesi
Bu uyarlamalar enstitüden enstitüye farklılık gösterebilir. Kılavuzunuzdaki örnekleri birebir takip edin ve kaynak yönetim programının ürettiği çıktıyı bu örneklere göre düzeltin.
Sık Yapılan Hatalar
- Kaynakçayı alfabetik sıralamak
- Yazar adlarında nokta ve virgül kullanmak (Kaya, A. gibi)
- Dergi adlarını tam ve kısaltılmış olarak karışık yazmak
- Altıdan fazla yazarda kuralı uygulamamak
- Numara biçimini (üst simge, parantez) tezde karışık kullanmak
- Metinde atıf yapılmayan kaynakları kaynakçaya eklemek
Ne Zaman Destek Almalısınız
Uzmanlık ve doktora tezlerinde yüzlerce kaynağın Vancouver kurallarına göre düzenlenmesi, dergi kısaltmalarının kontrolü ve numara sırasının doğrulanması zaman alır. Bu konuda Tez Düzenleme hizmetimizi inceleyebilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Vancouver ile IEEE aynı mı?
İkisi de numaralı sistemdir; ancak yazar adı biçimi, noktalama ve dergi bilgilerinin yazımı farklıdır.
“et al.” mi “ve ark.” mı yazmalıyım?
Türkçe tezlerde enstitü kılavuzları çoğunlukla “ve ark.” ister; İngilizce kaynaklarda “et al.” kullanımına izin verenler de vardır. Kılavuzunuzu kontrol edin.
Kaynak yönetim programları Vancouver’ı destekliyor mu?
Evet. Mendeley, Zotero ve EndNote’ta Vancouver stili hazır olarak bulunur.