Chicago stili, dünyada en köklü kaynak gösterme sistemlerinden biridir ve özellikle tarih, sanat tarihi, felsefe, ilahiyat ve bazı sosyal bilim alanlarında yaygın olarak kullanılır. Türkiye’de de pek çok enstitü ve dergi Chicago’yu ya da Chicago’dan türetilmiş sistemleri (ISNAD gibi) esas alır. Chicago’nun en ayırt edici özelliği iki farklı sistem sunmasıdır: dipnot-bibliyografya ve yazar-tarih. Bu yazıda iki sistemi, kitap, makale, tez ve web kaynakları için örneklerle anlatıyoruz.
Chicago’nun İki Sistemi
| Sistem | Nasıl çalışır? | Hangi alanlarda? |
|---|---|---|
| Dipnot-bibliyografya (Notes and Bibliography) | Atıflar dipnotta, tam liste bibliyografyada | Tarih, edebiyat, sanat, felsefe, ilahiyat |
| Yazar-tarih (Author-Date) | Metin içinde (Soyad Yıl, sayfa); sonda kaynakça | Sosyal ve doğa bilimleri |
Enstitünüz ya da danışmanınız hangi sistemin kullanılacağını belirtir. İki sistemi aynı tezde karıştırmayın.
Dipnot-Bibliyografya Sistemi
Bu sistemde metinde atıf yapılan yere dipnot numarası konur; sayfa altında eserin künyesi verilir. İlk atıfta tam künye, sonraki atıflarda kısa not kullanılır. Tezin sonunda tüm kaynaklar bibliyografyada alfabetik olarak listelenir.
Kitap
İlk dipnot:
1. Ahmet Kaya, Osmanlı’da Şehir ve Toplum (İstanbul: Örnek Yayınları, 2019), 54.
Kısa dipnot:
2. Kaya, Osmanlı’da Şehir, 61.
Bibliyografya:
Kaya, Ahmet. Osmanlı’da Şehir ve Toplum. İstanbul: Örnek Yayınları, 2019.
Makale
İlk dipnot:
3. Ayşe Demir, “Erken Cumhuriyet Döneminde Basın,” Tarih ve Toplum 15, no. 2 (2021): 102.
Kısa dipnot:
4. Demir, “Erken Cumhuriyet,” 108.
Bibliyografya:
Demir, Ayşe. “Erken Cumhuriyet Döneminde Basın.” Tarih ve Toplum 15, no. 2 (2021): 95-120. https://doi.org/…
Tez
İlk dipnot:
5. Mehmet Can, “Anadolu’da Vakıf Mimarisi” (doktora tezi, Ankara Üniversitesi, 2020), 87.
Bibliyografya:
Can, Mehmet. “Anadolu’da Vakıf Mimarisi.” Doktora tezi, Ankara Üniversitesi, 2020.
Web Sayfası
İlk dipnot:
6. “Müze Koleksiyonları,” Kültür ve Turizm Bakanlığı, erişim 10 Ekim 2026, https://…
Dipnot ile Bibliyografya Arasındaki Farklar
- Dipnotta yazar adı “Ad Soyad”, bibliyografyada “Soyad, Ad” biçimindedir.
- Dipnotta öğeler virgülle, bibliyografyada noktayla ayrılır.
- Dipnotta yayın bilgisi parantez içindedir, bibliyografyada değildir.
- Dipnotta atıf yapılan sayfa, bibliyografyada makalenin sayfa aralığı verilir.
Yazar-Tarih Sistemi
Bu sistem APA’ya benzer; ancak noktalama farklıdır. Metin içinde yazar soyadı ile yıl arasında virgül kullanılmaz:
- (Kaya 2019, 54)
- Kaya (2019, 54) …
- İki yazar: (Kaya ve Demir 2020)
- Dört ve daha fazla yazar: (Kaya vd. 2021)
Kaynakça:
Kaya, Ahmet. 2019. Osmanlı’da Şehir ve Toplum. İstanbul: Örnek Yayınları.
Yazar-tarih sisteminde yıl, yazar adından hemen sonra gelir.
“Ibid.” Kullanımı
Chicago’nun güncel baskıları, aynı esere art arda yapılan atıflarda “Ibid.” yerine kısa dipnot kullanılmasını önermektedir. Ancak “Ibid.” kullanımı hâlâ kabul görmektedir. Türkçe tezlerde bunun karşılığı olarak “Aynı yer” ya da “a.g.e.” gibi ifadeler görülebilir. Kılavuzunuz özel bir kural koymuyorsa kısa dipnotu tercih edin ve tezin tamamında tutarlı olun.
Türkçe Tezlerde Chicago Uyarlaması
Chicago İngilizce bir sistemdir ve Türkçe tezlerde bazı uyarlamalar gerekir:
- “ed.” (editör), “çev.” (çeviren), “vd.” (ve diğerleri) gibi Türkçe kısaltmalar kullanılır.
- “no.” yerine “sy.” (sayı) kullanılabilir; kılavuza bakın.
- Tarih biçimleri Türkçe yazılır: “erişim 10 Ekim 2026”.
- Başlıkların büyük harf kullanımı Türkçe yazım kurallarına göre yapılır.
Enstitünüzün kılavuzu Chicago’ya dayalı kendi örneklerini veriyorsa bu örnekleri esas alın.
Chicago ile ISNAD Arasındaki Farklar
ISNAD, Chicago’dan esinlenmiş olsa da bazı ayrıntılarda farklıdır. Örneğin ISNAD’da makalelerde cilt ve sayı “45/2” biçiminde yazılırken Chicago’da “45, no. 2” biçimi kullanılır. Ayrıca ISNAD, Türkçe yazma eserler ve arşiv belgeleri için daha ayrıntılı kurallar içerir. Enstitünüz hangi sistemi istiyorsa o sistemin örneklerine sadık kalın; iki sistemi karıştırmayın.
Diğer Kaynak Türleri İçin Kısa Rehber
- Çeviri kitap: Dipnotta eser adından sonra “çev. Ad Soyad” eklenir.
- Editörlü kitap: Yazar yerine editör adı ve ardından “ed.” yazılır.
- Gazete makalesi: Yazar, “Başlık,” Gazete Adı, gün ay yıl biçiminde verilir; çoğu durumda bibliyografyaya eklenmesi zorunlu değildir.
- Arşiv belgesi: Belgenin adı ya da tanımı, tarihi, koleksiyon adı ve arşiv adı yazılır.
- Kişisel görüşme: Genellikle yalnızca dipnotta gösterilir, bibliyografyaya eklenmez.
Chicago’nun ayrıntılı kuralları kaynak türüne göre çok sayıda alt durum içerir. Nadir bir kaynak türüyle karşılaştığınızda Chicago Manual of Style’ın ilgili bölümüne ya da enstitü kılavuzundaki örneklere başvurun.
Sık Yapılan Hatalar
- Dipnot ve bibliyografya biçimlerini karıştırmak
- İki sistemi aynı tezde kullanmak
- Kısa dipnotlarda eser adını yazmamak
- Makalelerde sayfa aralığını bibliyografyaya eklememek
- Bibliyografyayı alfabetik sıralamamak
Ne Zaman Destek Almalısınız
Chicago’nun dipnot-bibliyografya sisteminde yüzlerce dipnotun tutarlı hâle getirilmesi titizlik ister. Dipnot ve kaynakçanızın kılavuza uygun düzenlenmesi için Tez Düzenleme hizmetimizi inceleyebilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Chicago’da bibliyografya zorunlu mu?
Tezlerde genellikle evet. Dipnot-bibliyografya sisteminde tezin sonunda bibliyografya yer alır.
Chicago’nun hangi baskısını kullanmalıyım?
Enstitünüz belirli bir baskıyı istiyorsa onu, istemiyorsa güncel baskıyı esas alın.
Chicago’da dipnot numarası nereye konur?
Genellikle cümle ya da ifade sonundaki noktalama işaretinden sonra, üst simge olarak.