Tez yazarken yüzlerce kaynağa atıf yapılır ve bu atıfların hepsinin kaynakçada doğru, tutarlı ve eksiksiz yer alması gerekir. Kaynakçayı elle yazmak hem çok zaman alır hem de metin içi atıflarla kaynakça arasında uyumsuzluk riskini artırır. Mendeley, bu işi otomatikleştiren ücretsiz bir kaynak yönetim programıdır. Bu yazıda Mendeley ile kaynak eklemeyi, Word’de atıf yapmayı, stil değiştirmeyi ve otomatik kaynakça oluşturmayı adım adım anlatıyoruz.
Mendeley Nedir?
Mendeley, Elsevier tarafından sunulan bir kaynak yönetim aracıdır. Temel işlevleri şunlardır:
- Makale, kitap ve diğer kaynakları kişisel bir kütüphanede toplamak
- PDF dosyalarını saklamak, okumak ve üzerinde not almak
- Word’de metin içi atıf ve kaynakça oluşturmak
- APA, Chicago, IEEE, Vancouver gibi binlerce stil arasında geçiş yapmak
Mendeley’in güncel sürümü Mendeley Reference Manager adlı masaüstü/web uygulaması ve Word için Mendeley Cite eklentisinden oluşur. Eski “Mendeley Desktop” sürümü artık geliştirilmemektedir; yeni kurulumlarda güncel sürümü tercih edin.
Adım 1: Hesap Açma ve Kurulum
- Mendeley web sitesinden ücretsiz hesap oluşturun (Elsevier hesabıyla da giriş yapılabilir).
- Mendeley Reference Manager’ı bilgisayarınıza indirin ya da web sürümünü kullanın.
- Word’de Ekle > Eklentileri Al menüsünden “Mendeley Cite” eklentisini kurun ve hesabınızla giriş yapın.
- İsterseniz tarayıcınız için Mendeley Web Importer eklentisini kurun.
Adım 2: Kütüphaneye Kaynak Ekleme
Kaynak eklemenin birkaç yolu vardır:
- PDF sürükle-bırak: PDF dosyasını uygulamaya sürükleyin; Mendeley künye bilgilerini otomatik çıkarmaya çalışır.
- DOI ile ekleme: DOI numarasını girerek künyeyi otomatik doldurun.
- Web Importer: Veri tabanı ya da dergi sayfasındayken tarayıcı eklentisiyle kaynağı tek tıkla kaydedin.
- Elle ekleme: Kitap bölümleri, tezler ya da arşiv belgeleri gibi otomatik tanınmayan kaynakları elle girin.
Adım 3: Künye Bilgilerini Kontrol Edin
Otomatik çıkarılan bilgiler her zaman doğru değildir. Özellikle Türkçe kaynaklarda şu sorunlar sık görülür:
- Türkçe karakterlerin bozulması (ş, ğ, ı, İ)
- Yazar adı ve soyadının yer değiştirmesi
- Dergi adının kısaltılmış ya da eksik olması
- Cilt, sayı ve sayfa bilgilerinin eksik olması
- Başlıkların tamamının büyük harfle girilmesi
Her kaynağı kütüphaneye ekledikten sonra bu bilgileri kontrol edip düzeltin. Kaynakçanın kalitesi, kütüphanenizdeki verinin kalitesine bağlıdır.
Adım 4: Word’de Atıf Ekleme
- Word’de imleci atıf yapacağınız yere getirin.
- Başvurular sekmesinden Mendeley Cite panelini açın.
- Kaynağı arayın, seçin ve “Insert citation” (Atıf ekle) düğmesine tıklayın.
- Sayfa numarası eklemek ya da yazar adını gizlemek gibi düzenlemeler için atıfa tıklayıp “Edit citation” seçeneğini kullanın.
Adım 5: Kaynakça Oluşturma
Tezin kaynakça bölümüne gelin, imleci başlığın altına yerleştirin ve Mendeley Cite panelinde “Insert bibliography” (Kaynakça ekle) seçeneğini kullanın. Mendeley, metinde atıf yaptığınız tüm kaynakları seçtiğiniz stile göre alfabetik ya da numaralı olarak listeler. Yeni atıf ekledikçe kaynakça otomatik güncellenir.
Adım 6: Stil Seçimi ve Değişikliği
Mendeley Cite panelindeki stil menüsünden APA 7, Chicago, IEEE, Vancouver gibi stiller arasında geçiş yapabilirsiniz. Listede olmayan stiller (ör. ISNAD ya da enstitüye özel stiller) için CSL stil dosyası yükleyebilirsiniz. Stil değiştirdiğinizde tüm atıflar ve kaynakça tek seferde yeni stile dönüşür.
Türkçe Tezler İçin İpuçları
- “et al.” yerine “vd.” ya da “ve ark.”: Stil dilini Türkçe seçmek ya da Türkçe yerelleştirilmiş bir CSL stili kullanmak bu sorunu çözer.
- “&” yerine “ve”: Enstitünüz Türkçe bağlaç istiyorsa Türkçe yerelleştirilmiş stil kullanın.
- Erişim tarihi biçimi: Tarih biçimini kılavuza göre kontrol edin.
- Son kontrol: Tezin son hâlinde kaynakçayı mutlaka elle gözden geçirin.
Mendeley Kullanırken Dikkat Edilecekler
- Word dosyasını farklı bilgisayarlarda açarken aynı Mendeley hesabıyla giriş yapın.
- Atıfları elle düzenlemeyin; düzenleme yapılan atıflar programla bağlantısını kaybedebilir.
- Teslimden önce, danışmanınız ya da enstitü istemedikçe alan kodlarını düz metne çevirmeyin; çevirdikten sonra güncelleme yapılamaz. Son sürümde bir yedek alarak çevirme işlemini yapın.
- Kütüphanenizi düzenli olarak senkronize edin ve yedekleyin.
Kütüphaneyi Tez Bölümlerine Göre Düzenlemek
Mendeley’de kaynaklarınızı koleksiyonlar (collections) hâlinde gruplayabilirsiniz. Tez için pratik bir düzen şöyle olabilir:
- 01 Kuramsal Çerçeve
- 02 İlgili Araştırmalar
- 03 Yöntem ve Ölçekler
- 04 Tartışma İçin
- 05 Okunacaklar
Bir kaynak birden fazla koleksiyonda yer alabilir. Ayrıca kaynaklara etiket ekleyerek (ör. “meta-analiz”, “Türkiye örneklemi”) sonradan hızla filtreleme yapabilirsiniz. Okuduğunuz PDF’lerde vurguladığınız bölümler ve notlar da Mendeley’de saklanır; yazım sırasında bu notlara dönmek zaman kazandırır.
Danışmanla Paylaşım
Mendeley’in grup özelliğiyle danışmanınızla ya da çalışma arkadaşlarınızla ortak bir kütüphane oluşturabilirsiniz. Böylece danışmanınızın önerdiği kaynaklar doğrudan kütüphanenize eklenir. Ancak paylaşılan PDF’lerin telif haklarına dikkat edin; grup kütüphanelerinde tam metin paylaşımı yayıncı kurallarına tabidir.
Sık Yapılan Hatalar
- Otomatik künyeleri kontrol etmeden kullanmak
- Aynı kaynağı kütüphanede iki kez kaydetmek (çift kayıt)
- Atıfları elle değiştirip bağlantıyı bozmak
- Stil ayarını tez yazım kılavuzuyla karşılaştırmamak
- Kaynakçayı elle eklenen kaynaklarla karıştırmak
Ne Zaman Destek Almalısınız
Mendeley’in ürettiği kaynakça çoğu zaman enstitü kılavuzundaki küçük farklılıkları yakalayamaz. Kaynakçanızın ve metin içi atıflarınızın kılavuza birebir uyumlu hâle getirilmesi için Tez Düzenleme hizmetimizi inceleyebilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Mendeley ücretli mi?
Temel kullanım ücretsizdir. Depolama alanı sınırlıdır; çok sayıda PDF saklıyorsanız alanınızı kontrol etmelisiniz.
Mendeley mi Zotero mu?
İkisi de tez için yeterlidir. Zotero açık kaynaklıdır ve stil desteği geniştir; Mendeley ise PDF yönetimi ve arayüz açısından tercih edilebilir.
Mendeley ISNAD’ı destekliyor mu?
ISNAD için hazırlanmış CSL stil dosyaları yüklenerek kullanılabilir; ancak çıktının kılavuzla karşılaştırılması gerekir.