Aylarca süren veri toplama, laboratuvar çalışmaları veya literatür taramasının ardından tezinizi tamamladınız. Danışmanınızdan içerik onayını alıp enstitüye teslim ettiniz. Ancak savunma takvimini beklerken karşınıza hiç beklemediğiniz bir engel çıkabilir: Enstitü Biçimsel Kontrol Reddi (Format Reddi).
Pek çok araştırmacı, enstitülerin biçimsel inceleme komisyonlarının yalnızca “şekilsel” baktığını ve küçük detayları göz ardı edeceğini düşünür. Oysa Türkiye’deki lisansüstü eğitim enstitülerinin büyük çoğunluğu, tezleri savunma jürisine göndermeden önce katı bir teknik kontrolden geçirir. Kılavuza uymayan tezler jüriye dahi iletilmeden doğrudan yazarına iade edilir; bu da mezuniyetin bir dönem uzamasına veya burs/kadro süreçlerinin aksamasına neden olabilir.
Savunma takviminizi riske atmamak için, enstitülerin en sık gerekçe gösterdiği biçimsel ret sebeplerini ve bunları nasıl önleyeceğinizi derledik.
1. Kapak ve Onay Sayfasındaki İsim/Unvan Uyuşmazlıkları
İlk bakışta en basit görünen ancak enstitü sekreterliklerinin ilk elediği alan kapak ve jüri onay sayfasıdır.
- Neden Ret Verilir? Danışman veya jüri üyelerinin akademik unvanlarının güncel olmaması (örneğin yakın zamanda Doçent olan bir hocanın Dr. Öğr. Üyesi olarak bırakılması), anabilim dalı veya program adının enstitü kütüğündeki resmi adıyla birebir örtüşmemesi, harf hataları.
- Nasıl Önlenir? Üniversitenizin personel bilgi sisteminden (veya YÖKSİS üzerinden) jüri üyelerinizin güncel unvanlarını teyit edin. Enstitünüzün web sitesinde paylaştığı güncel kapak şablonunu birebir kullanın; font ve satır aralıklarını değiştirmeyin.
2. Cilt Payı ve Kenar Boşluklarının İhlal Edilmesi
Tezler basılıp ciltlendiğinde (özellikle sert kapak bez cilt aşamasında), sırt dikişi ve yapıştırma payı sol kenardan belirli bir pay götürür.
- Neden Ret Verilir? Standart Word şablonundaki her kenardan eşit (2.5 cm) boşluğun bırakılması veya kılavuzun istediği (genellikle Sol: 3.5–4.0 cm, Sağ: 2.5 cm, Üst/Alt: 2.5–3.0 cm) ölçülere uyulmaması.
- Nasıl Önlenir? Sayfa yapısı ayarlarını tezin en başında yapın. Tezin içinde yatay (landscape) sayfalar (örneğin geniş tablolar) varsa, bu sayfaların cilt yönüne göre kenar boşluklarının dikey sayfalarla uyumlu kaldığından emin olun.
3. Ön Sayfalar ile Ana Metin Numaralandırmasının Birbirine Karışması
Enstitü format denetçilerinin tezi incelerken baktığı ilk teknik parametrelerden biri altbilgi akışıdır.
- Neden Ret Verilir? Dış ve iç kapakta sayfa numarasının görünmesi, özet ve içindekiler gibi ön sayfalara standart rakam verilmesi ya da “Giriş” bölümünün 1 yerine önceki sayfaların devamı (örneğin 14) olarak başlaması.
-
Nasıl Önlenir? Giriş bölümünün başına mutlaka Bölüm Sonu (Sonraki Sayfa) kesmesi ekleyin. Yeni bölümün altbilgisinde “Öncekine Bağla” seçeneğini kapatarak numaralandırmayı
1den başlatın. Ön sayfaları ise Romen rakamlarıyla (i, ii, iii…) yapılandırın.
4. Metin İçi Atıf ve Kaynakça Formatındaki Uyuşmazlıklar
Enstitülerin en titiz olduğu alanlardan biri bilimsel referanslama standardıdır (APA 7, IEEE, Vancouver, Chicago vb.).
-
Neden Ret Verilir?
- Metin içinde adı geçen bir yazarın kaynakçada yer almaması veya kaynakçada listelenen bir kaynağa metinde hiç atıf yapılmamış olması.
- Aynı tez içinde hem dipnotlu (Chicago) hem parantez içi (APA) sistemin karışık kullanılması.
- APA 7 standardında kaynakça yazarken yayınevi şehri eklemek veya “ve diğerleri” kurallarını yanlış uygulamak.
- Nasıl Önlenir? Zotero veya Mendeley gibi kaynakça yönetim yazılımları kullanıyorsanız, teslimden önce kaynakçayı düz metne çevirip alfabetik sıra, asılı girinti ve italik kurallarını kılavuzla satır satır karşılaştırın.
5. Tablo ve Şekil Başlıklarının Kılavuza Aykırı Konumlandırılması
Tablo ve şekillerin yerleşimi, tez mizanpajının en çok hata barındıran kısımları arasındadır.
-
Neden Ret Verilir?
- Şekil başlığının görselin üstüne, tablo başlığının ise tablonun altına konulması (kılavuzların genel kuralı tam tersidir).
- Tabloların veya şekillerin kenar boşluklarını taşarak sayfa sınırının dışına çıkması.
- Birden fazla sayfaya taşan tablolarda sonraki sayfada “Tablo X’in Devamı” üstbilgisinin ve tablo başlık satırının tekrarlanmaması.
- Nasıl Önlenir? Word’de tablonun özelliklerine girip “Başlık satırını her sayfanın üstünde yinele” seçeneğini aktif hale getirin. Görselleri kenar boşluklarına göre hizalayın.
6. Turnitin / iThenticate Rapor Parametrelerinin Yanlış Alınması
Biçimsel inceleme birimleri, tezin yazım kuralları kadar intihal/benzerlik dosyasını da resmi evrak olarak inceler.
-
Neden Ret Verilir?
- Enstitünün izin vermediği filtrelerin açık tutulması (örneğin tırnak içi alıntılar hariç tutulmadan oran alınması gerekirken filtrelenmesi).
- Benzerlik oranının genel sınırın (genelde %15–%20) altında olmasına rağmen, tek bir kaynaktan çıkan benzerliğin %1 veya %3 sınırını aşması.
- Raporun tez metninin tamamını (özet, giriş, yöntem, tartışma) kapsamaması.
- Nasıl Önlenir? Raporu almadan önce enstitünün yayımladığı “Turnitin Uygulama Esasları” yönergesini harfiyen okuyun; danışmanınızla birlikte filtrelerin kılavuza birebir uygun ayarlandığını teyit edin.
7. PDF Dışa Aktarımında Yaşanan Font ve Karakter Bozulmaları
Enstitüye yüklenen nihai kopya genellikle PDF formatındadır. Word üzerinde kusursuz görünen bir tez, PDF’e çevrildiğinde tanınmaz hale gelebilir.
- Neden Ret Verilir? Formüllerin, simgelerin veya özel Türkçe karakterlerin soru işaretine veya anlamsız sembollere dönüşmesi; sayfa sonlarının kayması sonucu içindekiler tablosundaki numaraların fiili sayfa numaralarıyla tutarsız hale gelmesi.
- Nasıl Önlenir? Word’den PDF alırken “Yazı tiplerini dosyaya ekle” (Embed fonts) seçeneğini etkinleştirin. Dosyayı enstitü sistemine yüklemeden önce PDF üzerinden rastgele 15-20 sayfa ve içindekiler tablosunu karşılaştırarak fiziki denetim yapın.
Biçimsel Kontrol Sürecini Güvenle Aşın
Tez içeriğiniz ne kadar nitelikli olursa olsun, biçimsel kurallardaki eksiklikler savunma tarihinizi haftalarca, hatta aylarca erteleyebilir. Format düzenlemesi dikkat, teknik Word/LaTeX uzmanlığı ve ilgili enstitünün yazım kılavuzuna derinlemesine hakimiyet gerektirir.
Tez Düzenleme Merkezi olarak tezinizi;
- Enstitünüzün güncel yazım kılavuzu maddelerine göre satır satır denetliyor,
- Kapaktan kaynakçaya, sayfa numaralarından tablo mizanpajına kadar tüm biçimsel ret risklerini ortadan kaldırıyor,
- Teslime ve jüri onayına hazır, hatasız bir formatta teslim ediyoruz.
Biçimsel Ret Riski Almayın: Tezinizin taslak dosyasını bize iletin; enstitü kılavuzunuza göre ücretsiz bir biçimsel ön inceleme yapıp eksikleri 15 dakika içinde raporlayalım.