Tez Benzerlik Oranı Yüzde Kaç Olmalı?

Tez teslim sürecinde en çok kaygı yaratan belgelerden biri benzerlik raporudur. “Benzerlik oranım yüzde kaç olmalı?”, “Yüzde 18 çıktı, sorun olur mu?”, “Tek bir kaynaktan yüzde 6 benzerlik var, bu ne demek?” gibi sorular öğrencilerin en sık sorduğu sorulardır. Bu yazıda tezlerde benzerlik oranı için enstitülerin genel uygulamalarını, rapor filtrelerinin nasıl çalıştığını ve oranınız yüksek çıktığında neler yapabileceğinizi anlatıyoruz.

Benzerlik Oranı Neyi Gösterir?

Turnitin ya da iThenticate gibi programlar, tezinizdeki metni veri tabanlarındaki yayınlar, internet sayfaları ve daha önce yüklenmiş öğrenci çalışmalarıyla karşılaştırır. Sonuçta çıkan yüzde, metninizin ne kadarının başka kaynaklarla eşleştiğini gösterir. Bu yüzde tek başına intihal anlamına gelmez. Doğru atıf yapılmış alıntılar, yaygın akademik kalıplar, ölçek maddeleri ve kaynakça da eşleşme olarak görünebilir. Bu nedenle raporu yorumlamak, yüzdeye bakmaktan daha önemlidir.

Enstitülerde Yaygın Benzerlik Sınırları

Türkiye’de tüm enstitüler için geçerli tek bir benzerlik sınırı yoktur. Her üniversite kendi yönergesiyle sınırı belirler. Genel eğilimler şöyle özetlenebilir:

Bu değerler yalnızca genel bir fikir vermek içindir. Kesin sınır için mutlaka kendi enstitünüzün tez benzerlik yönergesini ya da tez yazım kılavuzunu kontrol edin.

Rapor Filtreleri Nasıl Çalışır?

Enstitüler raporun hangi filtrelerle alınacağını genellikle yönergede belirtir. Yaygın filtreler şunlardır:

• Kaynakçayı hariç tut: Kaynakça zorunlu olarak başka yayınlarla eşleşeceği için hariç tutulur.
• Alıntıları hariç tut: Tırnak içindeki doğrudan alıntılar hesaplamaya katılmaz.
• Küçük eşleşmeleri hariç tut: Örneğin 5-7 kelimeden kısa eşleşmeler hesaba katılmaz.
• Ön sayfalar ve ekler: Bazı enstitüler kapak, onay sayfası ve ekleri rapor dışında bırakır. Fakat bunu intihal programı ile ayarlayamazsınız, böyle bir filtreleme ayarı bulunmamaktadır. Bunun için bu kısımların dosyadan silinerek intihal raporu çıkarılması gerekmektedir.

Filtreler yanlış ayarlandığında oran olduğundan yüksek görünebilir. Raporunuzun hangi filtrelerle alındığını mutlaka kontrol edin.

Tek Kaynak Oranı Neden Önemli?

Toplam oranınız düşük olsa bile tek bir kaynaktan yüksek benzerlik, o kaynaktan uzun bölümlerin aktarıldığını düşündürebilir. Örneğin toplam %15 benzerliğin %8’i tek bir tezden geliyorsa, jüri ve enstitü bu eşleşmeyi ayrıca inceleyecektir. Tek kaynak oranının yüksek çıkmasının yaygın sebepleri şunlardır:

• Aynı ölçeği kullanan bir tezdeki ölçek tanıtımının benzer yazılması
• Kendi daha önceki çalışmanızdan (bildiri, makale, seminer) yapılan aktarımlar
• Bir kaynağın uzun paragraflar hâlinde parafraz edilmeden kullanılması

Oranınız Yüksek Çıktıysa Ne Yapmalı?

1. Filtreleri kontrol edin. Kaynakça ve alıntılar hariç tutulmuş mu?
2. Eşleşen kaynakları inceleyin. En yüksek orana sahip ilk birkaç kaynağa odaklanın.
3. Eşleşen bölümleri sınıflandırın. Doğru atıfla yapılmış alıntı mı, yaygın bir ifade mi, yoksa parafraz edilmemiş bir aktarım mı?
4. Parafraz edin. Aktarım niteliğindeki bölümleri kaynağı anlayarak kendi cümlelerinizle yeniden yazın ve atıf yapın.
5. Uzun doğrudan alıntıları azaltın. Alıntıları yalnızca gerçekten gerekli yerlerde kullanın.
6. Kendi yayınlarınıza atıf yapın. Tezden önce yayımlanmış kendi çalışmalarınızdan yararlandıysanız bunlara atıf yapın ve durumu danışmanınıza bildirin.
7. Yeni rapor alın. Düzeltmelerden sonra raporu yeniden alın.

Raporu Okurken Nelere Bakılır?

Benzerlik raporu genellikle üç bölümden oluşur: toplam benzerlik yüzdesi, eşleşen kaynakların listesi ve metinde renklendirilmiş eşleşmeler. Raporu değerlendirirken şu sırayı izleyin:

1. Toplam oran: Enstitü sınırının altında mı?
2. En yüksek oranlı kaynaklar: Listenin ilk sıralarındaki kaynaklar hangi türde (tez, makale, internet sayfası)?
3. Eşleşmenin yeri: Eşleşmeler yöntem bölümündeki ölçek tanıtımlarında mı, kuramsal çerçevede mi, yoksa bulgularda mı yoğunlaşıyor?
4. Eşleşmenin niteliği: Tırnaklı ve atıflı bir alıntı mı, yaygın bir akademik kalıp mı, yoksa atıfsız bir aktarım mı?

Yöntem bölümündeki standart ifadeler (“Araştırmanın evrenini … oluşturmaktadır” gibi) ve ölçek maddeleri sık eşleşir. Bu tür eşleşmeler genellikle sorun olarak görülmez; ancak kuramsal çerçevede uzun paragrafların eşleşmesi mutlaka incelenmelidir.

Yapılmaması Gerekenler

Benzerlik oranını düşürmek için bazı yöntemler internette sıkça önerilir; ancak bunlar etik ihlaldir ve raporların incelenmesiyle kolayca ortaya çıkar:

• Harfleri benzer görünen başka alfabelerdeki karakterlerle değiştirmek
• Metni görünmez karakterlerle bölmek
• Metni resme dönüştürüp eklemek
• Otomatik “eş anlamlı kelime değiştirme” araçlarıyla anlamsız cümleler üretmek

Bu yöntemler hem tezin reddedilmesine hem de disiplin sürecine yol açabilir.

Benzerlik Oranı Düşük Ama İntihal Olabilir mi?

Evet. Benzerlik programları yalnızca veri tabanlarındaki metinlerle karşılaştırma yapar. Başka bir dilden çevrilen bölümler, basılı ve dijitalleştirilmemiş kaynaklar ya da fikirlerin atıfsız kullanımı düşük oranla da intihal oluşturabilir. Bu nedenle hedef yalnızca düşük oran değil, doğru ve eksiksiz atıftır.

Ne Zaman Destek Almalısınız

Atıf düzeni ve akademik dil konusunda profesyonel bir destek, akademik etik ihlallerinde size yardımcı olabilir.  Bu konuda Redaksiyon hizmetimizi, kaynakça ve atıf düzeni için Tez Düzenleme hizmetimizi inceleyebilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Benzerlik oranı yüzde 0 olmalı mı?
Hayır. Akademik bir metinde bir miktar benzerlik doğaldır. Önemli olan enstitü sınırının altında kalmak ve eşleşmelerin doğru atıflı olmasıdır.

Raporu kim alır?
Enstitüye göre değişir; bazı yerlerde danışman, bazı yerlerde enstitü ya da öğrenci alır. Rapor genellikle danışman onayıyla teslim edilir.

Kendi makalemden aktarım intihal sayılır mı?
Atıf yapılmadan kullanılırsa kendi kendine intihal olarak değerlendirilebilir. Tezden önce yayımlanmış kendi çalışmalarınızı kullanırsanız atıf yapmalısınız.