İnsan katılımcıyla yürütülen tezlerde etik kurul onayı hem veri toplamanın ön koşulu hem de tezin kabul edilmesi için zorunlu bir belgedir. Ancak onayı almak kadar, onay belgesinin teze doğru biçimde eklenmesi de önemlidir. Okunaksız bir tarama, yanlış yerleştirilmiş bir belge ya da onay tarihiyle veri toplama tarihinin uyuşmaması biçim kontrolünde ya da jüride soru işaretleri doğurabilir. Bu yazıda etik kurul onay belgesinin teze nasıl ekleneceğini adım adım anlatıyoruz.
Etik Kurul Onayı Hangi Tezlerde Gerekir?
Genel olarak şu tür çalışmalarda etik kurul onayı gerekir:
- Anket, ölçek ya da görüşme yoluyla katılımcılardan veri toplanan çalışmalar
- Gözlem, video ya da ses kaydı içeren çalışmalar
- Deneysel ya da yarı deneysel müdahale içeren çalışmalar
- Klinik ve sağlık alanındaki araştırmalar
- Hayvan deneyleri (hayvan deneyleri yerel etik kurulu onayı)
- Kişisel veri içeren kayıtların kullanıldığı retrospektif çalışmalar
Yalnızca yayımlanmış belgelerin incelendiği doküman analizi ya da literatür çalışmalarında genellikle etik kurul onayı gerekmez; ancak bazı enstitüler bu durumda da “etik kurul izni gerektirmediğine dair” bir beyan ister.
Onay Belgesinin Tezdeki Yeri
Etik kurul onay belgesi çoğu kılavuzda ekler bölümünde yer alır ve genellikle ilk eklerden biri olarak sunulur. Bazı enstitüler ise onay belgesinin ön sayfalarda, bilimsel etik beyan sayfasının yakınında yer almasını ister. Hangi düzenin geçerli olduğunu enstitünüzün tez yazım kılavuzundan kontrol edin.
Belgeyi Teze Eklemenin Adımları
- Islak imzalı ya da e-imzalı asıl belgeyi edinin. Elektronik belgelerde doğrulama kodunun görünür olmasına dikkat edin.
- Yüksek çözünürlükte tarayın. En az 300 dpi çözünürlük, metnin ve imzaların okunaklı olmasını sağlar. Telefon kamerasıyla çekilmiş eğik ve gölgeli görüntülerden kaçının.
- Görüntüyü kırpın ve düzleştirin. Belge kenarlarındaki gereksiz boşlukları ve tarayıcı gölgelerini kaldırın.
- Word’e resim olarak ekleyin. Görüntüyü “metinle aynı hizada” yerleşimle ekleyip sayfaya ortalayın.
- Kenar boşluklarına sığdırın. Görüntü, tezin kenar boşluklarını taşmamalıdır. Gerekirse orantılı olarak küçültün.
- Ek başlığını yazın. Örneğin “Ek 1. Etik Kurul Onay Belgesi”. Başlığı stil ile biçimlendirerek içindekiler tablosuna eklenmesini sağlayın.
- Metinde atıf yapın. Yöntem bölümünde onaya atıf yapın.
Yöntem Bölümünde Etik Onayın Raporlanması
Etik kurul onayı yalnızca eke konulmakla kalmamalı, yöntem bölümünde de raporlanmalıdır. Örnek bir ifade:
“Araştırma için … Üniversitesi Sosyal ve Beşeri Bilimler Etik Kurulu’ndan … tarih ve … sayılı karar ile onay alınmıştır (Ek 1). Veriler, onay tarihinden sonra, katılımcıların bilgilendirilmiş onamı alınarak toplanmıştır.”
Bazı enstitüler bu bilgiyi özet ya da bilimsel etik beyan sayfasında da ister.
Tarih Uyumu Neden Kritik?
Etik kurul onayı, veri toplamaya başlamadan önce alınmalıdır. Onay tarihinden önce toplanmış veriler, pek çok üniversitede ve dergide etik ihlal olarak değerlendirilir. Tezde veri toplama tarihlerini belirtirken bu tarihlerin onay tarihinden sonra olduğuna dikkat edin. Onaydan önce yapılmış bir pilot uygulama varsa bunun da etik kurul kapsamında olup olmadığını danışmanınızla konuşun.
Değişiklik ve Ek Onay Durumları
Onay alındıktan sonra çalışmada önemli bir değişiklik olursa (örneklemin değişmesi, yeni bir ölçeğin eklenmesi, veri toplama yerinin değişmesi gibi) etik kurula değişiklik başvurusu yapılması gerekebilir. Bu durumda hem ilk onay hem de değişiklik onayı eklere konmalıdır. Ek başlıkları örneğin şöyle olabilir: “Ek 1a. Etik Kurul Onay Belgesi”, “Ek 1b. Etik Kurul Değişiklik Onayı”.
Kişisel Verilerin Korunması
Onay belgesinde başvuru sahibinin kimlik numarası, telefon numarası ya da ev adresi gibi kişisel bilgiler yer alıyorsa, tezin kamuya açık olacağını düşünerek bu bilgileri karartabilirsiniz. Ancak karar tarihi, sayısı, kurulun adı ve imzalar görünür kalmalıdır. Karartma yapmadan önce enstitünüzün bu konudaki tutumunu öğrenin.
Birden Fazla Etik Onay Gerektiğinde
Bazı çalışmalarda birden fazla kurumun etik onayı gerekir. Örneğin kendi üniversitenizin etik kurulundan onay aldıktan sonra verinin toplanacağı hastanenin de kendi etik kurulu onayını isteyebilir. Çok merkezli çalışmalarda ise her merkezden ayrı onay alınması söz konusu olabilir. Bu durumda tüm onayları eklere koyun ve her birini ayrı başlıkla gösterin:
- Ek 1a. … Üniversitesi Etik Kurul Onayı
- Ek 1b. … Hastanesi Etik Kurul Onayı
Yöntem bölümünde de her onayın tarihini ve sayısını ayrı ayrı belirtin.
Etik Onay Gerekmeyen Çalışmalarda Ne Yapılır?
Çalışmanız yalnızca kamuya açık belgeler, yayımlanmış istatistikler ya da literatür üzerine kuruluysa etik kurul onayı gerekmeyebilir. Bu durumda pek çok enstitü, tezde “Bu çalışma, etik kurul izni gerektiren çalışmalar arasında yer almamaktadır” gibi bir beyan ister. Bazı üniversitelerde etik kuruldan “etik kurul izni gerektirmez” yazısı alınması da istenebilir. Bu beyanın nerede yer alacağı (etik beyan sayfası, yöntem bölümü ya da ekler) kılavuza göre değişir.
Sık Yapılan Hatalar
- Düşük çözünürlüklü, okunaksız tarama eklemek
- Belgenin kenar boşluklarını taşması
- Onay tarihinin veri toplama tarihinden sonra olması
- Yöntem bölümünde onayın karar sayısı ve tarihinin yazılmaması
- Değişiklik onayının eklenmemesi
- Ek başlığının içindekiler tablosunda yer almaması
Ne Zaman Destek Almalısınız
Taranmış belgelerin tez sayfasına uygun yerleştirilmesi, eklerin numaralandırılması ve içindekilerle eşleştirilmesi biçim kontrolünde sık sorun çıkaran ayrıntılardır. Tezinizin eklerle birlikte kılavuza uygun hâle getirilmesi için Tez Düzenleme hizmetimize göz atabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Etik kurul onayı olmadan toplanan veriler tezde kullanılabilir mi?
Genellikle hayır. Onay gerektiren bir çalışmada onaysız toplanan veriler etik ihlal olarak değerlendirilebilir ve tezin kabulünü riske atar.
E-imzalı belgeyi nasıl eklemeliyim?
Belgenin PDF’ini yüksek çözünürlükte görüntüye çevirip ekleyebilirsiniz. Doğrulama kodu ve bağlantısı görünür kalmalıdır.
Etik kurul onayını hangi kurumdan almalıyım?
Genellikle kayıtlı olduğunuz üniversitenin ilgili etik kurulundan. Veri toplanan kurum ayrıca kendi etik kurul onayını isteyebilir.

